Εικασία θερινής νυκτός - διάλογος για τρεις (Ι)

Είναι ένα από κείνα τα αργόστροφα καλοκαιρινά απογεύματα. Οι τρεις άντρες βρίσκονται κάτω από έναν αιωνόβιο πλάτανο στις όχθες του Αχελώου, που με τη λαμπρότητα και το στροβιλισμό του αναπτερώνει την όραση και την ακοή – ιδίως αν δεν είσαι ζωντανός. Που και που φυσά κι ένα δροσιστικό αεράκι, να μη μένει παραπονεμένο το δέρμα.

«Εδώ που βρέχω τα πόδια μου, ποτέ δεν θα περάσει δεύτερη φορά το ίδιο νερό» φωνάζει προς τους άλλους ο ένας, όρθιος στην άκρη του ποταμού. Φορά ένα μακρύ λευκό χιτώνα, που τον έχει σηκώσει πάνω από τα γόνατα. «Τι είναι λοιπόν αυτό που διαρκεί, αυτό που μένει σταθερό, αν τίποτα δεν επαναλαμβάνεται;» συμπληρώνει. 

Η προσπάθειά του να σκεπάσει με τη φωνή το δυνατό κελάρυσμα του ποταμού δίνει ένα δραματικό τόνο στο ερώτημά του. Η γλώσσα που μιλά είναι πρωτάκουστη για τον αδαή –είναι η γλώσσα με την οποία χτίζονται οι γλώσσες– μα οι άλλοι δυο φαίνονται να καταλαβαίνουν καλά.

«Αν με ρωτάς για το ποτάμι που λέγεται ζωή, Ηράκλειτε, είναι η κληρονομικότητα» του απαντά στην ίδια γλώσσα ο δεύτερος, ο Άγγλος ασκεπής ευγενής με τα μακριά λευκά μούσια, κουνώντας ένα σημειωματάριο που κρατάει στο χέρι. «Τα πάντα ρει, άρα και η ζωή – φτιάχνοντας ατέλειωτα αντίγραφα της σάρκας μα και των τρόπων της» συνεχίζει. «Μπορεί να το κάνει με όση ακρίβεια θέλει, μάλιστα! Στην πορεία όμως έχει φανεί ξεκάθαρα ότι σ’ έναν κόσμο που διαρκώς αλλάζει, η τελειομανία της αντιγραφής –μ’ άλλα λόγια η σταθερότητα– είναι μέγα λάθος. Αντίθετα, οι διαρκείς ανασυνδυασμοί, ακόμη και τα λίγα και μικρά λαθάκια που σήμερα οι βιολόγοι ονομάζουν μεταλλάξεις, όχι μόνο δεν κοστίζουν, αλλά χρειάζονται απολύτως».

Ο τρίτος, αδύνατος με στρογγυλά γυαλάκια, τον διακόπτει:

«Αν είναι έτσι Τσάρλς, μέγιστε των βιολόγων –μπορώ να σε φωνάζω με το μικρό σου, έτσι;– αν είναι έτσι, αυτό που μένει σταθερό, καλύτερα να το λέμε αβεβαιότητα. Αστάθεια. Το μόνο σταθερό δηλαδή είναι η αστάθεια… » δηλώνει κάπως περιπαιχτικά. «Κάθε παιδί, που είναι γενετικά ίδιο με το γονιό του σε ποσοστό μόνο 50%, αποτελεί απλώς υποπερίπτωση μιας πανταχού παρούσας αβεβαιότητας. 

«Δίκιο, έχεις» του απαντά ο Εγγλέζος. «Άσε που άμα βάλουμε κάτω τις πιθανότητες, που ξέρω πόσο σου αρέσουν, κάθε άνθρωπος που συλλαμβάνεται αποτελεί και μια καινοφανή συνταγή της μαγείρισσας που λέγεται σεξουαλική αναπαραγωγή, χρησιμοποιώντας πάντα τα ίδια υλικά, τις παραλλαγές περίπου 100.000 γονιδίων. Τόσες πολλές είναι οι πιθανές συνταγές, ωστε είναι απειροελάχιστη η πιθανότητα να έχει γεννηθεί ποτέ ένας κλώνος του καθενός μας στα 100.000 χρόνια  εξέλιξης του Homo sapiens, ούτε και το να συμβεί στα επόμενα 100.000 χρόνια, εκτός βέβαια από την περίπτωση των ομοζυγωτικών διδύμων».

«Δεν είναι τόσο απλό, ω άνθρωποι των αριθμών» ξαναμιλάει ο Ηράκλειτος, κάνοντας μικρούς μορφασμούς πόνου καθώς πλησιάζει ισορροπώντας στα κρόκαλα. «Η αβεβαιότητα μπορεί να ισχύει για τα φωτόνια και τα ηλεκτρόνια –βλέπεις, έχω πληροφορηθεί τις θεωρίες σου, Βιεννέζε– όμως αν φύγουμε από τα σταθερά αντικείμενα και πάμε στις ιδιότητες αυτών, υπάρχει σταθερότητα. Τη σταθερότητα αυτή την ανακαλύπτει βεβαίως μόνο ο κόσμος του νου. Ούτε και μια φλόγα, ας πούμε, μένει ποτέ η ίδια, όμως κάθε φλόγα τη λέμε φωτιά και κάθε τρίτος μπορεί εύκολα να παρατηρήσει πόσο μοιάζει ένας γονιός με το παιδί του…»

«Μα κι εγώ αυτό πιστεύω για τη φωτιά που ονομάζουμε ζωή, Ηράκλειτε» παίρνει το λόγο ο Τσαρλς –  Ντάργουιν στο επίθετο. «Κάθε γένια διαφέρει με μοναδικό τρόπο από την προηγούμενη και τις επόμενες μα η διαδοχή των μερικώς όμοιων αντιγράφων τις ενώνει σε ένα νήμα…»

Ο Έρβιν, ο Βιεννέζος κβαντοφυσικός, είναι πολύ διαβασμένος όπως φαίνεται και στη Βιολογία του – παρεμβαίνει και πάλι: 

«Δεν μου μοιάζει για νήμα. Είναι…  συζεύξεις, με αρχή και τέλος.  Αμέσως μόλις γεννηθεί ένα παιδί και για κάποιο καιρό μετά, αυτό κι ο κάθε γονιός του σχηματίζουν ένα κβαντικό ζευγάρι υπό μια πολύ ουσιώδη έννοια: αυτή της κοινής μοίρας της πληροφορίας που μεταφέρουν. Η μοίρα των γενετικών πληροφοριών περί τού πώς να επιβιώσεις είναι κοινή˙ συζευγμένη όπως λένε: μαζί θα διαιωνιστούν ή μαζί θα αφανιστούν, αν και τώρα που το καλοσκέφτομαι, αυτό απαιτεί…».

Διστάζει και το ξανασκέφτεται.

«Τι απαιτεί, χερ Σρέντιγκερ;» μονολογεί ο Δαρβίνος τραβολογώντας νευρικά τα μούσια του.

«Απαιτεί, η σύζευξη γονιού και παιδιού να… καταρρεύσει!» δηλώνει ο Ηράκλειτος και μένει έκπληκτος και ο ίδιος με αυτό που ξεστόμισε. Η αναπάντεχη πρόταση προκαλεί τη σιωπή και των τριών για λίγο. Είναι ξεκάθαρο πάντως ότι καθένας είναι ενήμερος για όσες θεωρίες έχουν διατυπωθεί από τους άλλους.

«Τι σημαίνει άραγε το να καταρρεύσει η σύζευξη γονιού και παιδιού;» μιλάει πάλι ο Σρέντιγκερ, αφήνοντας το βλέμμα του να ταξιδέψει πάνω στο βουερό ποτάμι. «Καταρχάς, όμως, γιατί μιλάς για σύζευξη;» απαντά με ερώτηση ο Ηράκλειτος. «Ο ομφάλιος λώρος κόβεται με τη γέννηση, όπως γνωρίζεις – και η εξάρτηση γονιού και παιδιού με την έναρξη της εφηβείας…»

«Χμμ, η εξάρτηση μπορεί και να κόβεται αρκετά πιο μετά, αλλά ας έχει» μιλάει τώρα ο Δαρβίνος. «Ό,τι και να σημαίνει, όμως, οφείλει να εξασφαλίζει ότι οι διαφορές από τον γονιό στο παιδί θα λάβουν την απάντηση που ψάχνουν, παύοντας να ρωτάνε αν μπορούν να χρησιμεύσουν σε κάτι… Ότι θα απαντηθεί, με ναι ή με όχι, το ερώτημα που απευθύνει η ροή της βιολογίας προς τη ροή του κόσμου». Μιλάει και μαζί σκέφτεται – ή μάλλον σκέφτεται και μαζί μιλάει (κι ο διάλογος συνεχίζεται σε επόμενο σαββατιάτικο φύλλο).