Το τίμημα του να είσαι άυλος

Πολλοί λένε πως τα πανεπιστήμια, αν όχι και τα σχολεία, όπως τα ξέραμε, θα είναι άλλο ένα θύμα της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), αφού ήδη μπορείς να συνομιλήσεις μαζί της και να διδαχτείς από αυτή μέσα από συζητήσεις επιπέδου ζηλευτού ακόμη και αυτών σε τετ-α-τετ συνομιλίες με εξέχοντες δασκάλους. Κάποιοι, προχωρούν περισσότερο στις προβλέψεις τους, προβάλλοντας μαζί και το γεγονός ότι οι δύο μεγαλύτερες ανακαλύψεις της παρούσας δεκαετίας --το «Μοντέλο Αυτοπροσοχής» (που κατέστησε εφικτή τη μοντέρνα εκδοχή της ΤΝ) και τα εμβόλια mRNA-- ξεκίνησαν μεν αλλά δεν ολοκληρώθηκαν εντός πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, αλλά από τη βιομηχανία. Έτσι, τουλάχιστον για τις ΗΠΑ, προβλέπουν ότι τα πανεπιστήμια αποτελούν παρωχημένο θεσμό και σύντομα θα καταρρεύσουν οικονομικά, ώστε μάλιστα, μια νέα κρίση ακάλυπτων δανείων θα προέλθει από το φοιτητικό χρέος των φοιτητών στις ΗΠΑ. Είναι όμως γενικά έτσι;

Στην καλύτερη δυνατή εκδοχή της, η γνώση που μπορεί ενίοτε να παραγάγει η ΤΝ είναι διαλεκτικού τύπου, μοιάζοντας πολύ με τη γνώση που παρήγαγαν οι φιλοσοφικές συζητήσεις στην Πνύκα. Αποτελεί τη θέση, την αντίθεση και τη σύνθεση διαθέσιμων πληροφοριών προερχόμενων από το μεγάλο σώμα κειμένων, ιδεών, ερωτήσεων και αιτιολογικών προσεγγίσεων ήδη διατυπωμένων. Στις ερωτήσεις μας δεν επιστρέφει δεδομένα, αλλά ερμηνείες των διαθέσιμων δεδομένων που συνέλεξαν άλλες νοημοσύνες, οι οποίες το έκαναν διαθέτοντας φυσικό σώμα και αισθητήρια. Έτσι, είναι ιδανική για διευκρινήσεις, έλεγχο επιχειρημάτων, θέαση υπό κάποια άλλη οπτική και συνόψεις ακόμη και πολύπλοκων ή αμφιλεγόμενων ζητημάτων, αλλά οι περιορισμοί της παραμένουν αυτοί της διαλεκτικής γνώσης.

Η έλλειψη του είδους γνώσης που είναι γνωστό ως εμπειρικό, ως συμπλήρωμα του διαλεκτικού, είναι το τίμημα που πληρώνεις όταν δεν έχεις θνητό σώμα, ώστε η γνώση σου να είναι άυλη, μη οργανική, έχοντας μόνο υλικό φορέα. Το ατομικό σώμα μας θυσιάζεται κάθε φορά στο τέλος της ατομικής μας ζωής, δίνοντας χώρο σε μια ριζικά νέα δυνατότητα προσαρμογής, δηλαδή συλλογής γνώσης, όταν ο καιρός περάσει, που έχει τη μορφή της νέας γενιάς. Η ζωική γνώση συνίσταται όχι στο «να είσαι» απλώς, αλλά στο «να είσαι το να κάνεις το να είσαι». Ή, με άλλα λόγια, προκειμένου να «είσαι», κάποιος ή κάτι άλλο θα πρέπει να «κάνει» και έτσι να πλάθεται, δηλαδή να φθείρεται, κάποια στιγμή ανεπίστρεπτα.

Η συλλογή της εμπειρικής γνώσης, το ερευνητικό πείραμα, το ρεπορτάζ του δημοσιογράφου, οι εντολές του δικηγόρου και οι συνταγές του γιατρού είναι και ερωτήματα που απευθύνονται σε ένα ανθρώπινο σώμα από ένα άλλο και δεν μπορούν να απαντηθούν από την ΤΝ, τουλάχιστον όσο αυτή δεν διαθέτει σώμα εκτεθειμένο στην πραγματικότητα όσο και το σώμα των ανθρώπων. Εικάζεται βάσιμα λοιπόν, ότι η ΤΝ δεν μπορεί να αναιρέσει την ανάγκη για τα παραπάνω έργα, αλλά μάλλον να τα επιταχύνει, αναλαμβάνοντας ένα μέρος τους. Μια τέτοια αναίρεση θα ισοδυναμούσε με το να λέγαμε ότι η εμπειρία περιττεύει και μας φτάνει μόνο η σκέψη, αρκεί να είναι πολλαπλασίως ισχυρότερη.

Το παραπάνω δεν είναι καταρχάς ούτε απαισιόδοξο, ούτε όμως και αισιόδοξο. Ο βαθμός της επιτάχυνσης της οικονομίας εξαιτίας της ΤΝ μένει να μετρηθεί στο πεδίο, ενώ η κατανομή των προσόδων –κυρίως αυτή– θα είναι το αντικείμενο των οπωσδήποτε δραματικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των πελατών-ανθρώπων και των κατόχων-ανθρώπων των μηχανών (βλ. «κεφάλαιο»), που θα λάβουν χώρα λίαν συντόμως. Αυτό μας επιστρέφει στην αρχή μιας νέας σπείρας, όπως ήδη από τον 17ο αιώνα έχει γνωρίσει η Ιστορία, με τη βιομηχανική επανάσταση. Αυτό θα δημιουργήσει –δημιουργεί ήδη– και τη νέα πολιτική, σε βάση εξ ορισμού παγκόσμια, μες στις στάχτες της παλιάς και κυρίως εθνικής (που παντού ψυχορραγεί με θόρυβο).

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ