Η ηθική ως «αυτο-ανελισσόμενη» αξία

Η αγάπη δεν είναι κάτι που μας απονέμουν, αλλά κάτι που το κερδίζουμε, αγαπώντας πρώτα εμείς τον άνθρωπο και μαζί τον εαυτό μας ως ειδική περίπτωση του. Κανείς δεν μισεί τον εαυτό του αλλά πολλοί έχουν μάθει να αγαπούν κάποιο καταστροφικό μέρος αυτού.

Έτσι, υπάρχουν πολλοί τρόποι να υποφέρει ο άνθρωπος και λίγοι να αγαπηθεί.  Όταν το να μην υποφέρει ο άνθρωπος γίνεται κίνητρο των πράξεών μας, μιλάμε για καλές πράξεις. Αυτό όμως δεν είναι καθόλου εύκολο να γίνει συγκεκριμένο.

Αν η καλή πράξη οριστεί με βάση το κριτήριο της διάρκειας της ατομικής ζωής, δηλαδή με βάση το «μη φονεύεις και μην αφήνεις να φονεύονται», τότε μπορεί στην ακραία θεωρητική περίπτωση να συμπεριλάβει και το να παρατείνω σε ένα ον την ζωή παρόλο που αυτό υποφέρει εξαιτίας π.χ. επίθεσης μικροβίων ή σαρκοφάγων ή και της ίδιας της εντροπικής αρχής της ζωής, δηλαδή της φυσικής κατηφόρας προς τη φθορά και το θάνατο.

Αν κριτήριο της καλής πράξης είναι, όχι η ποσότητα της ατομικής ζωής αλλά ο πόνος εντός αυτής, τότε η πράξη απαλοιφής του πόνου του άλλου θα μπορεί θεωρητικά να συμπεριλάβει και το να σκοτώσω ένα ον την ώρα που θα γεννηθεί για να μην υποφέρει στη διαδικασία της ζωής του.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η καλή πράξη μου θα είναι ένα έργο επιπρόσθετο του έργου της ατομικής επιβίωσής μου. Αυτό λοιπόν, η υπέρβαση, θα μπορούσε να είναι ένα τρίτο κριτήριο ορισμού της. Τότε όμως μπορεί να συμπεριλάβει, πάλι στην ακραία μορφή, το να αυτοκτονώ εγώ προκειμένου να σκοτώσω άλλους. Η θυσία δεν κρίνεται άσχετα με το περιεχόμενό της.

Όταν μιλάμε για καλές πράξεις, τείνουμε να τις στρέφουμε προς άτομα εν ζωή, προκειμένου να είναι σε θέση να αντιληφθούν την πράξη ως καλή. Αυτό υπαινίσσεται και ένα τέταρτο πιθανό κριτήριο. Η καλή πράξη μπορεί ίσως να ορίζεται ως τέτοια από τον αποδέκτη της και όχι από τον εκτελεστή της. Εδώ συναντάμε όμως και πάλι προβλήματα. Αν δηλαδή σκοτώσω ή αν προκαλώ ή αποδέχομαι τον πόνο κατά παραγγελία άλλου, όντως κάνω μια καλή πράξη;

Αν δεν υπάρχει καμιά απόλυτη απάντηση, μήπως τελικά η καλή πράξη συνίσταται ακριβώς στην ίδια την ευόδωση του διαλόγου περί καλών πράξεων; Μήπως η ηθική είναι μια αξία που θα την ονομάζαμε «αυτο-ανελισσόμενη»; Αν ναι, το ύστατο περιεχόμενο του φιλοσοφικού τομέα της Ηθικής, όσο παράλληλα και καυτό επίδικο των σύγχρονων πολιτικών αγώνων, είναι ακριβώς το κοινό αίτημά μας ύπαρξης ηθικής και όχι η αντιπαράθεση μιας «ηθικής μου» απέναντι σε μια «ηθική σου». Το νόημα, τότε, θα φυτρώνει εκεί που συζητάνε˙ για την αγάπη και για τον θάνατο. Αντίστροφα, η απουσία της ηθικής, όπως και του δημόσιου χώρου ψηλάφησής της, είναι και τεκμήριο της πολιτικής παρακμής. Με αυτά ίσως μπορούμε καλύτερα να κρίνουμε τι είναι δεξιό, τι αριστερό, τι άρτιο.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ