Πώς παύει να είναι το τι-είναι;

Η πολυπόθητη θεραπεία της νόσου Alzheimer είναι ίσως ζήτημα πιο πολύπλοκο και από αυτό της θεραπείας του καρκίνου, διότι διαπλέκεται με την ίδια τη διαδικασία της φθοράς και της γήρανσης. Μάλλον δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι όταν ανακαλυφθεί το φάρμακο της Αλτσχάιμερ, ταυτόχρονα θα είμαστε πολύ κοντά και στο φάρμακο του γήρατος. 

Κατά τα νοσήματα νευρικής εκφύλισης, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ, η νόσος του Πάρκινσον και άλλες, το ανοσοποιητικό σύστημα τρώει τις νευρωνικές συνδέσεις, τις συνάψεις μας, πρόωρα, άκαιρα και ενώ ακόμη χρειάζονται, επειδή λαμβάνει σήματα ότι αυτές δεν είναι πλέον υγιείς. Όταν καταργηθούν οι συνάψεις, παίρνουν σειρά και οι νευρώνες που περισσεύουν. 

Ο μηχανισμός αυτός ενεργοποιείται παθολογικά, όντας όμως ακριβώς ο ίδιος ο οποίος στα πρώτα χρόνια ζωής μας εξασφαλίζει τη σμίλευση του εγκεφάλου μας αναλόγως προς τον κόσμο στον οποίο καλείται να ζήσει. Αυτή η… γλυπτική πάνω στον εγκέφαλο χρησιμοποιεί τα χημικά σήματα της ανοσίας μας, ακριβώς όπως στοχεύονται προς καθαρισμό και τα έξωθεν μικρόβια!

Τα νευρικά κύτταρα είναι σχεδόν μοναδικά πάνω στο σώμα μας ως προς το ότι αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της ενδομήτριας ζωής και παύουν να πολλαπλασιάζονται έκτοτε, σε αντίθεση με άλλα, όπως τα κύτταρα του αίματος, του δέρματος, του συκωτιού ή των μυών. Η διαδικασία της εγκεφαλικής αναδιοργάνωσης, που θεμελιώνει βιολογικά τη μνήμη και τη μάθηση, δεν βασίζεται στον πολλαπλασιασμό των ίδιων των κυττάρων αλλά  στο σχηματισμό και την κατάργηση της μεταξύ τους επικοινωνίας.

Η βιολογική πρόβλεψη, όπως και σε πολλά συστήματα και σε πολλούς κατώτερους οργανισμούς, είναι να γεννηθούμε με περίπου τα δεκαπλάσια νευρικά κύτταρα από αυτά που μπορούμε να διατηρούμε με τη μορφή δικτύων, αλλά σύντομα, εντός των πρώτων 2 ετών ζωής για τα κύτταρα της όρασης και μέχρι και και τα 25 μας για τα κύτταρα των ανώτερων νοητικών λειτουργιών, γίνεται μια τεράστια εκκαθάριση όσων αρχικών κυττάρων που κρίνεται ότι δεν χρειάζονται: αν συντηρούνταν θα δημιουργούσαν «θόρυβο» που θα σκέπαζε το «σήμα», νευροψυχιατρικά συμπτώματα ή απλώς αχρείαστη κατανάλωση ενέργειας. 

Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη για τις ανάγκες της επιβίωσης σε πρωτόγονο περιβάλλον, που καθιστούν επιτακτικό το να μπορούμε γρήγορα να βλέπουμε καλά, να μετακινηθούμε και να αναγνωρίσουμε ποιος μας φροντίζει ώστε να συνδεθούμε μαζί του. Αυτά είναι αμείλικτες διαδικασίες όταν είσαι 2 ετών μέσα στη ζούγκλα, ώστε με την εκκαθάριση, η μικροανατομία των αντίστοιχων περιοχών του εγκεφάλου γρήγορα παγιώνεται για όλη την υπόλοιπη ζωή. Το μικρό ποσοστό εγκεφάλου που μένει ευέλικτο και αφορά τον μετωπιαίο λοβό και τις ανώτερες λειτουργίες, είναι, θα λέγαμε, μόνο ο μακρινός απόηχος του τεράστιου αρχικού πλήθους νευρικών κυττάρων με το οποίο γεννιόμαστε. 

Όταν αργότερα αρχίσουμε και χάνουμε εκ νέου τις συνάψεις και τους νευρώνες μας, κάποτε στο πλαίσιο γήρανσης του εγκεφάλου μας με ρυθμό μεγαλύτερο του σώματος,  θα ήταν ευχής έργο να είχαμε ακόμη εκείνη την εφεδρεία με την οποία γεννηθήκαμε…