Ο επαΐων της εφημερίδας

Όταν ήμουν στο Δημοτικό, οι δάσκαλοι με θεωρούσαν καλό στο μάθημα της έκθεσης. Το μυστικό μου ήταν η εφημερίδα. Στο σπίτι υπήρχαν μεν βιβλία αλλά δεν ανανεώνονταν συχνά κι αφότου ξεκοκκάλισα όσα μου άρεσαν, η βασική ανανέωση των αναγνωσμάτων μου ήταν η καθημερινή εφημερίδα, για την οποία μάλιστα τσακωνόμουν με τον πατέρα μου.

Εννοείται πως είχε το δικαίωμα να αποφασίσει εκείνος πρώτος την ώρα που θα την διάβαζε, οπότε εγώ περίμενα σαν υπάκουη γάτα κάτω από το τραπέζι, να την τελειώσει. Από μια εποχή και μετά, κατάλαβε πως δεν ήταν παιχνίδι μου, ώστε με λυπόταν και μου την έδινε τμηματικά, δίφυλλο το δίφυλλο (στην περίπτωση αυτή, το χειρότερό μας ήταν βέβαια τα άρθρα της πρώτης σελίδας που παρέπεμπαν για τη συνέχεια σε κάποια θαμμένη σελίδα 10-φεύγα).

Φυσικά, δεν διάβαζα την εφημερίδα με το λεξικό. Πέρα από τις απλές ειδήσεις, στα δοκίμια είναι λίγες οι λέξεις που αντιστοιχούν σε αντικείμενα.  Κυριαρχούν οι αφηρημένες λέξεις, για τις οποίες όμως κάποιος θα πρέπει να σου έχει δώσει τον ορισμό, αλλιώς μένεις με ό, τι καταλάβεις από τα συμφραζόμενα. Έτσι, στην Τρίτη Γυμνασίου πια, η φιλόλογος, με ύφος «μισή ντροπή δική σου και μισή δική μου», μου είπε πως ξεχωρίζουν οι εκθέσεις που γράφω στην ηλικία μου, όμως, «βρε καλέ μου», αυτό το «πάραυτα» το χρησιμοποιείς ως «παρ’ όλα αυτά», ενώ σημαίνει «αμέσως». Με παρηγόρησε –πάραυτα– καθώς πρόκειται για κλασσικό λάθος στις εκθέσεις. Της είπα την προέλευση και το… μυστικό μου και μου απάντησε ότι η σύνταξη μπορεί να μαθευτεί τέλεια με την απλή ανάγνωση, όμως τέτοια γραμματικά λάθη μπορείς να τα διορθώσεις από μόνος σου μόνο εάν δεις τους ανθρώπους να μιλούν και μετά να πράττουν αναλόγως, δηλαδή μέσω βιωματικής γνώσης.

Αυτά λοιπόν με τις εκθέσεις που εμπνέονται από μοναχικές αναγνώσεις εφημερίδων. Η θαυμαστή ηλεκτρονική μηχανή απαντήσεων για την οποία όλοι μιλάμε εδώ και δύο χρόνια ορίζεται ως «γλωσσικό μοντέλο», αλλά όλοι αδιακρίτως αναφέρονται σε αυτήν ως «τεχνητή νοημοσύνη». Όμως το μοντέλο GPT όταν μιλάει δεν εκφράζεται, αλλά… στατιστικολογεί˙ εντοπίζει με, όντως ανεπανάληπτα ακριβή, τρόπο, τι προηγείται τινός όταν οι άνθρωποι μιλούν ή γράφουν. Δεν παράγει γνήσιο περιεχόμενο με νόημα που αντλείται από τη συνείδηση των συνθηκών που το περιβάλλουν, ούτε λαμβάνει αποφάσεις που αλλάζουν αυτές τις συνθήκες, αλλά ο λόγος που παράγει περιέχει μεταφορές, κάνει συνειρμούς και διακρίνει αιτιολογικές σχέσεις και λεπτές αποχρώσεις. Βεβαίως, οι συνθέσεις που επιχειρεί, αφού παραθέσει αναλυτικά τα σκέλη ενός σοβαρού διλήμματος, είναι πάντα του τύπου «ναι μεν αλλά», ώστε αυτό που τελικά αποκαλεί «συμπέρασμα» ή «γνώμη του» είναι συνήθως η σύνοψη της διαφωνίας σε μια παράγραφο.

Έτσι, με τον τέλειο χειρισμό της γλώσσας και την άντληση γνώσεων που δεν αποκτά βιωματικά, το γλωσσικό μοντέλο είναι ένας τεχνητός μίμος νοημοσύνης. Υπό αυτή την έννοια, η φράση “είσαι gpt” θα μπορούσε και να αποτελεί ένα συγκεκριμένο είδος προσβολής, που σημαίνει αυτόν που ξέρει να μιλάει για τα πάντα χωρίς να έχει ζήσει τίποτα, ενώ δεν έχει και ιδέα για το είδος της ζωής που δεν ζει άρα και της γνώσης που του λείπει. 

Δεν πρόκειται όμως για κάτι το ανεπανάληπτο. Η διαφορά ανθρώπινου λόγου και γλωσσικού μοντέλου είναι η κλασική αντίθεση μεταξύ ρητορείας και τρόπου σκέψης (ευρετικής), μόνο η κλίμακα του έχει αλλάξει. Η ρητορεία χρησιμοποιεί το λόγο ως εργαλείο πειθούς ή έκφρασης. Ο τρόπος σκέψης παράγει λόγο, αλλά ταυτόχρονα εξερευνά νοήματα, σταθμίζει δεδομένα, αποφασίζει εν μέσω αβεβαιότητας. Ο άνθρωπος μπορεί και τα δύο.

Ο ανθρωπότυπος της ρητορείας, του ημιμαθούς υπερόπτη λεπτολόγου, που δεν γνωρίζει αρκετά, δεν γνωρίζει ταυτόχρονα το βαθμό της ημιμάθειάς του, αλλά και είναι βέβαιος ως προς τα συμπεράσματά του, κάνει λαμπρή καριέρα στα υψηλόβαθμα κλιμάκια. Σίγουρα σήμερα, αλλά ίσως και ανέκαθεν. Το GPT δεν είναι λοιπόν τεχνητή νοημοσύνη κι ας σταματήσει η πλάκα, αλλά συνήθως ούτε και η φυσική νοημοσύνη πραγματώνεται σε ικανό βαθμό, ενώ όταν αυτό συμβαίνει, επίσης δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ