Η δημιουργία απελευθερώνει

Αμφότεροι είναι οι ήρωες της πρόκλησης μα και του ματαίου: ο Προμηθέας εξαπατά τους θεούς ώστε να φέρει τη φωτιά στους ανθρώπους και καταδικάζεται να μένει αιώνια, δεμένος σε έναν πάσσαλο, όπου ένας γυπαετός κατασπαραζει τα σωθικά του, κάθε μέρα από την αρχή. Ο Σίσυφος είναι πανούργος, τόσο πολύ ώστε εξαπατά ακόμη και το θάνατο με πολλαπλούς τρόπους – καταδικάζεται να σπρώχνει στον κάτω κόσμο ένα βράχο μέχρι λίγο πριν από την κορυφή ενός βουνού, από όπου ο βράχος πάντα κατρακυλά, ώστε κάθε μέρα να ξεκινά από την αρχή.

Και οι δύο περνούν τη ζωή τους σε έναν ατέρμονο κύκλο. Ο ένας έκανε τη ρήξη απέναντι στην εξουσιαστική νομοτέλεια της φύσης και έδωσε γνώση αθάνατη προς την κοινωνία. Ο δεύτερος διεκδίκησε ατομικά την αθανασία σε ρήξη με την εξουσιαστική νομοτέλεια του θανάτου.

Οι δύο μύθοι έχουν ερεθίσει όλους τους φιλοσόφους ανά τους αιώνες. Είναι όμως αυτές οι μοναδικές υπαρξιακές προοπτικές μας;

Ανάμεσά τους, ως μια τρίτη προερχόμενη από την αρχαία μυθολογία δυνατότητα, προβάλλει ένα παράδειγμα που δεν έχει λάβει την ανάλογη προσοχή. Ένας δημιουργός που μεταμορφώνει την αδυναμία σε τέχνη.

Ο Ήφαιστος είναι ο μόνος εκ του δωδεκαθέου με σωματική αναπηρία κι ο μόνος που βιώνει την απόρριψη, τόσο από τη μητέρα του, την Ήρα, όσο και από τους υπόλοιπους Ολύμπιους. Παρ’ όλα αυτά, δεν γίνεται ούτε τιμωρός, αλλά ούτε και θύμα, βγαίνοντας από το χορό των θυτών και των θυμάτων.

Μεταμορφώνει τη φωτιά και το μέταλλο σε όπλα, αγάλματα, πανοπλίες και μηχανές. Το σημαντικό είναι ότι δεν επιδιώκει έτσι να ρεφάρει. Λειτουργεί στο παρασκήνιο, αλλά είναι απαραίτητος –  χωρίς αυτόν, ούτε οι ήρωες μπορούν να σταθούν, ούτε οι θεοί που θα δικαιώσουν με τους ηρωισμούς τους.

Σε φιλοσοφικό επίπεδο, ο Ήφαιστος προσφέρει μια υπαρξιακή στάση ζωής όπου η ανιδιοτελής δημιουργία γίνεται απάντηση στην οδύνη της ύπαρξης. Εκεί που ο Προμηθέας παλεύει για έναν κοινωνικό σκοπό με κόστος την αιώνια ατομική του τιμωρία και ο Σίσυφος αποδέχεται την ατέρμονη ματαιότητα ως ατομική στάση απέναντι στο παράλογο του θανάτου, ο Ήφαιστος μεταπλάθει την αδυναμία του σε δημιουργήματα που αποστέλλει προς το μέλλον, ως ανάσες του.

Η στάση του εξειδικεύει τον στωικισμό, με την έννοια της επικέντρωσης στο τι μπορεί κανείς να κάνει καλύτερα με τη δεδομένη μοίρα που του έλαχε, αλλά και των ταοϊσμό, με την έννοια της δύναμης που αναδύεται με μοχλό την αδυναμία. Δεν πολεμά τον κόσμο ούτε του παραδίνεται, αλλά δημιουργεί. Δεν είναι η εργασία που τον απελευθερώνει, αλλά η δημιουργία. Αυτό είναι μια τρίτη διαδρομή, συνδυαστική περίπτωση τόσο της προμηθεϊκης αλληλεγγύης, όσο και της σισύφειας πανουργίας.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ