Αισθήσεις: νόμος κι έρωτας

Συμφωνα με τον Θεόφραστο, η ακοή είναι η πιο περιπαθής, δηλαδή η πιο παθητική από  τις πέντε ανθρώπινες αισθήσεις, όραση, ακοή αφή, όσφρηση και γεύση. Η ακοή, μαζί και με την όσφρηση, είναι πολύ ιδιαίτερη. Μπορείς να μην κοιτάξεις, μπορείς να μην αγγίξεις και μπορείς να μην γευτείς αυτό που δεν σου αρέσει, όμως δύο πράγματα δεν μπορείς, αφού δεν σε προστατεύουν τα βλέφαρά σου, ούτε η απόσταση, ούτε τα χείλη σου, όπως συμβαίνει με την όραση, την αφή και τη γεύση: δεν μπορείς να μη μυρίζεις και δεν μπορείς να μην ακούς αυτά που φτάνουν στη μύτη και στ’ αυτιά σου. 

Όταν ειδικότερα ερχόμαστε στις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις, η αμοιβαιότητα είναι επίσης άλλη μια πηγή διαφοροποίησης των αισθήσεων και των οχλήσεών τους. Μπορούν να μας βλέπουν χωρίς να τους βλέπουμε, αλλά δεν μπορούν να μας ακούνε, να μας μυρίζουν ή να μας αγγίζουν χωρίς να τους ακούμε, μυρίζουμε ή αγγίζουμε κι εμείς.

Παράλληλα, η αφή και η όραση είναι απολύτως προσωποποιημένες, καθώς το βλέμμα και το άγγιγμα στοχεύουν πάντα προς συγκεκριμένο άλλο άτομο, σε αντίθεση με την ακοή και την όσφρηση. Έτσι, για την όραση και την αφή διαμεσολαβεί συνήθως η εκούσια πρόθεση του ίδιου του ατόμου, κάτι που συνεπάγεται και ένα βαθμό ευθύνης για το τι βλέπει και τι το αγγίζει, σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για την όσφρηση και την ακοή. Οι οσμές και οι ήχοι μάς επιβάλλονται χωρίς δυνατότητα διαφυγής.

Στην περίπτωση της παρενόχλησης μιας αίσθησής μας από τα άλλα άτομα, η προσπάθεια νομικής κωδικοποίησης προσκρούει βεβαίως στην απουσία ενός κοινού ορίου ή τρόπου όχλησης, με άλλα λόγια μιας ελάχιστης κοινής αισθητικής, καθώς είναι ελάχιστες οι καθολικά ανεπιθύμητες αισθήσεις.

Ειδικά η μη αμοιβαία και αθέλητη παρενόχληση της όσφρησης και της ακοής του άλλου ατόμου μπορεί να είναι τυχαίο ή αναπόδραστο γεγονός, αλλά επίσης και μια εκ προθέσεως συμπεριφορά, που έτσι μπορεί να χαρτογραφηθεί και νομικά. 

Όμως, το μόνο δυνατό να στοιχειοθετήσει ένα αδίκημα παρενόχλησης είναι η ένταση του ήχου, τα γνωστά και ως «ντεσιμπέλ», που καθορίζει το κατά πόσον είναι αναπόφευκτο να ακούς υποχρεωτικά κι εσύ αυτό που παράγει ή επιλέγει να ακούει ένα άλλο άτομο. Αυτή η νομοθεσία μέχρι σήμερα αφορά τα τροχοφόρα και τις ώρες που εμποδίζεται η ανάπαυση των εργαζόμενων ανθρώπων, γνωστές ως ώρες κοινής ησυχίας.

Γενικότερα όμως, ο εξαναγκασμός των άλλων στις δικές μου μουσικές προτιμήσεις ή ευρύτερα στην προτίμησή μου για ακρόαση μουσικής σε ένα δημόσιο χώρο θεωρείται όλο και περισσότερο ως μορφή εγωισμού, ιδίως σήμερα, στην εποχή των… ασύρματων ακουστικών – ένας εγωισμός, μάλιστα, που δεν συνειδητοποιείται εύκολα ως τέτοιος. 

Από την άλλη, προϋπόθεση του δημόσιου χώρου είναι το να… γεμίσει με κάτι,  αλλιώς δεν διαφέρει από τον ιδιωτικό. Το να μοιραστούμε, δηλαδή, τις αισθητηριακές εμπειρίες μας είναι η βασική προϋπόθεση της φιλίας και του έρωτα, των δύο ανθρώπινων σχεσιακών εκφάνσεων που σήμερα απειλούνται με αφανισμό…