Η θεωρία της απορριπτικής μήτρας

Το νευρικό μας σύστημα είναι ευαίσθητο καταγραφικό ακόμα και των πιο πρώιμων μορφών αγωνίας. Μια θεωρία που θα έριχνε φως στα ψυχικά συμβάντα εντός της ανήλιαγης μήτρας της μητέρας μας θα είχε και προφανείς σοβαρές επιπτώσεις στην θεώρηση της ύπαρξης, των σχέσεων και της κοινωνίας των ανθρώπων, καθώς ουσιαστικά, θα εμβάθυνε την κατανόησή μας για τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να τραυματιστεί ή να υποφέρει ο άνθρωπος.

Οι προθέσεις, τα συναισθήματα και κατά συνέπεια η ζωή ενός ενήλικου ανθρώπου μπορούν να θεωρηθούν όχι μόνο ως ένα άθροισμα αποφάσεων, αλλά και από την ανάποδη, ως το άθροισμα των περιορισμών που ορίζουν το πεδίο της υπαρκτής ελευθερίας επιλογών μας. Περιορισμών βιολογικών, δηλαδή του τι δεν μπορεί να κάνει ένα κύτταρό σου ή ο πολυκύτταρος οργανισμός σου, γονιδιακών, δηλαδή ποια διαθέσιμα στο είδος σου βιολογικά εργαλεία εσύ δεν έχεις κληρονομήσει και περιβαλλοντικών-μαθησιακών, δηλαδή πώς τα συναισθήματά σου «έχουν κουρδιστεί» ώστε σε συγκεκριμένες καταστάσεις να μας παρωθούν σε συγκεκριμένες αντιδράσεις.

Οι τελευταίες –εν ολίγοις μαθησιακές επιδράσεις– καθορίζουν περιορισμούς οι οποίοι ανήκουν σε τουλάχιστον τρεις κατηγορίες.

Η μία από αυτές είναι πιο γνωστή κι αφορά τις επιδράσεις που μας ασκούνται μέσω της δύναμης του λόγου. Αφορούν κατεξοχήν το σχολείο αλλά και τους γονείς μας από τη νηπιακή ηλικία και μετά.

Λιγότερο γνωστή μορφή περιορισμών είναι όσα δεν μάθαμε μέσα σε συγκεκριμένα «κρίσιμα χρονικά παράθυρα» κατά την πρώιμη βρεφική ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, όταν μια νευροψυχολογική δυνατότητά μας δεν ευοδώνεται και έτσι καταργείται. Ένα τέτοιο παράδειγμα, ανάμεσα σε άλλα, είναι η λειτουργία της γλώσσας – αν ένα βρέφος δεν ακούσει ανθρώπους να μιλάνε μέχρι περίπου την ηλικία των 24 μηνών, τότε καταδικάζεται σε μη αναστρέψιμη σοβαρή γλωσσική υστέρηση ή και στο να μην μιλήσει ποτέ, ούτε βέβαια και να μπορεί να σκεφτεί μέσω του γνώριμου στους περισσότερους ανθρώπους «εσωτερικού διαλόγου».

Η τρίτη μορφή περιβαλλοντικής επίδρασης είναι πολύ πιο άγνωστη και έχει να κάνει με τις επιδράσεις μέσα στη μήτρα της μητέρας μας. Το περιβάλλον της μήτρας, που με τη σειρά του κωδικοποιεί ποικίλες επιδράσεις του περιβάλλοντος κόσμου επί της εγκύου, είναι αυτό που καθορίζει – επίσης ανεξίτηλα – διάφορες μορφές περιορισμών, προφανώς υποσυνείδητων αλλά πανίσχυρων. Από την άποψη του βιολογικού μηχανισμού τους, οι περιορισμοί αυτοί ονομάζονται επιγενετικοί, καθώς αφορούν τη μόνιμη σίγαση γονιδίων που αρχικά έχουμε κληρονομήσει. Ο ευρύτερος σύγχρονος ιατρικός όρος που περιγράφει αυτή τη διαδικασία είναι η προγεννητική ανάπτυξη.

Πρωτοπόροι της ανακάλυψης των ενδομήτριων μηχανισμών μίλησαν όμως ειδικότερα για τον προκαθορισμό όχι τόσο κάποιων σωματικών, αλλά των ψυχικών λειτουργιών μας. Βέβαια, η μοίρα των ερευνητών που δεν προέρχονται από μεγάλα πανεπιστήμια συνήθως είναι να μην μνημονεύονται επίσημα, ιδίως μάλιστα αν υπήρξαν τόσο πρωτοπόροι ώστε διατύπωσαν τις θεωρίες τους σε χρόνο επιστημονικά άκαιρο (το ίδιο ισχύει βέβαια και για τους διανοητές σε άλλα πεδία, όπως και για τους πολιτικούς που βλέπουν μόνο πολύ μακριά).

Αξίζει να αναφερθεί ότι ένας από αυτούς υπήρξε περί τα 1960 ένας και σχετιζόμενος με την Κέρκυρα ψυχίατρος-ψυχαναλυτής. Ο Αθανάσιος Καυκαλίδης διατύπωσε τότε την τολμηρή για την εποχή της ανακάλυψη και θεωρία του της «απορριπτικής μήτρας», κατόπιν της μελέτης ασθενών του σε ψυχαναλυτικό πλαίσιο, με τη χορήγηση ψυχοδηλωτικού φαρμάκου. Ορμόνες που παράγονται από τη μητέρα λόγω προφανών ή μη προφανών καταστάσεων σωματικής ή ψυχικής καταπόνησης μπορούν να δράσουν τοξικά για τα συναισθήματα του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου, ώστε το πρώτο βίωμά του από τον κόσμο να είναι ότι η μήτρα δεν τον αποδέχεται. Το βίωμα αυτό δύσκολα μπορεί να αναστραφεί στην πορεία της ζωής, αν δεν συνειδητοποιηθεί.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ