Σκοποί και μέσα, κάτοχοι και εργαλεία

Αν όμως αφήσουμε την τελευταία κατά μέρους και υποθέσουμε πως δεν υπάρχει, γίνεται αδύνατο να ορίσουμε ποιος είναι ο κάτοχος και ποιος το εργαλείο μεταξύ του ανθρώπινου εγκεφάλου και του ανθρώπινου σώματος. Η βιολογική ανάλυση της ζωής κάθε είδους βασίζεται στο άτομο, ώστε αναγκαστικά περιστρέφεται γύρω από το ζήτημα των εργαλείων και των κατόχων.

Τα γονίδια ενσωματώνουν μέσα στην ίδια τη δομή τους τη γνώση του πώς να υπάρχει ατομική ζωή, ως αυτό που ονομάζεται γλώσσα του DNA. Οτιδήποτε άλλο βρίσκεται μέσα σε ένα κύτταρο, πρωτεΐνες, μεμβράνες, λιπίδια, ηλεκτρολύτες, ιχνοστοιχεία κλπ. είναι σίγουρα εργαλεία της διάδοσης και διατήρησης αυτής της γνώσης στο χρόνο και στο χώρο και όχι η ίδια η γνώση. Αυτά τα κυτταρικά εργαλεία της γονιδιακής γνώσης είναι διαρκώς απασχολημένα και ταυτόχρονα δεν μπορούν να έχουν κανέναν τρόπο πρόσβαση στη γνώση της ζωής, την οποία εξυπηρετούν.

Για την ακρίβεια, είναι ελάχιστη η επιτρεπόμενη επικοινωνία μεταξύ του κυτταρικού πυρήνα, που περιέχει το DNA και του υπόλοιπου κυττάρου. Έτσι, εκτός του πυρήνα δεν υπάρχει καμία λειτουργία του κυττάρου που να έχει ενημερότητα και έτσι εποπτεία επί του όλου, δηλαδή κάποια λειτουργία που να ενσωματώνει τη συνδυαστική τροφοδότηση από όλες τις άλλες. Λέγεται χαρακτηριστικά, πως τα γονίδια απλώς κρατάνε το υπόλοιπο κύτταρο διαρκώς ξυπόλητο και έγκυο! Αλλά ούτε καν και τα ίδια τα γονίδια έχουν έναν τρόπο αυτογνωσίας της γνώσης που αντιπροσωπεύουν, όντως απλώς υλικός φορέας της, όσο ακριβώς ένα βιβλίο για συνταγές μαγειρικής δεν είναι αναγκαστικά και μάγειρας. Υπό αυτή την έννοια, ακόμη και τα γονίδια είναι εργαλεία και φορείς της γνώσης, αλλά όχι αυτό που ανθρωπομορφικά θα λέγαμε κάτοχος της γνώσης.

Προεκτείνοντας την παραπάνω διαπίστωση, μπορούμε να πούμε ότι ούτε τα συναισθήματα και οι παρορμήσεις (με τη μορφή των χημικών νευροδιαβιβαστών του εγκεφάλου) έχουν την οποιαδήποτε γνώση του ρόλου που διαδραματίζουν ως προς την καλύτερη διάδοση των  εξειδικευμένων γονιδίων των θηλαστικών που τα προκαλούν. Είναι σαν να λέμε, εργαλεία των εργαλείων. Παρομοίως, ούτε οι ιδέες και οι επιθυμίες, στο επόμενο επίπεδο, έχουν κάποια γνώση των συνδυασμών των ερεθισμάτων που τις προκαλούν. Το μόνο που μας απομένει ως λειτουργία με την ελάχιστη συνολική εποπτεία και ενημερότητα είναι δυστυχώς ή ευτυχώς αυτό που ονομάζουμε ελεύθερη βούληση.

Μήπως όμως η περιστροφή της σκέψης μας γύρω από κατόχους και εργαλεία είναι μια σκέψη ανθρωπομορφική, δηλαδή μεροληπτική από ψυχρά επιστημονική άποψη, η οποία απλώς ανάγει αυθαίρετα, ως μια αναλογία, αυτά που γνωρίζει η πείρα μας του κόσμου σε κάτι που νομίζουμε πως είναι η καθολική αλήθεια του; Μήπως δεν υπάρχουν προηγούμενα και επόμενα, αίτια και αποτελέσματα στον κόσμο, αλλά όλα αλληλοδιαπλέκονται, όχι όμως με τρόπο που η ανεξίτηλη εντύπωση της ατομικότητάς μας να αφήνει εύκολα να διαφανεί; Κάθε σχέση στον κόσμο έχει πάντα αμφίδρομα χαρακτηριστικά και μια καθολική διάκριση μπορεί να είναι αδύνατη. Πώς θα περιγράφαμε το ζήτημα σε κάποιον εξωγήινο; 

Μια απόπειρα για να γίνει καλύτερα αντιληπτό μπορεί να είναι η απλή καθημερινή διάκριση που κάνουμε ανάμεσα σε «σκοπό και μέσα», αν και τίποτα δεν εγγυάται ότι και αυτή δεν είναι παρά μια ανθρωπομορφική προσέγγιση.

Ένας σκοπός μπορεί να χρησιμοποιεί πολλά μέσα, αλλά και τα ίδια μέσα να ανήκουν σε πάνω από έναν σκοπούς, συχνά μάλιστα αντίθετους. Μια διαφορά του σκοπού από το μέσο, άρα και του κατόχου από το εργαλείο, θα μπορούσε όμως να έχει να κάνει με την διάρκεια, δηλαδή με το φυσικό μέγεθος του χρόνου: ένα μέσο που επιτυγχάνει χρόνο ζωής ανώτερο του σκοπού του, δεν μπορεί παρά να μετατρέπεται το ίδιο σε σκοπό και ο αρχικός σκοπός σε μέσο του. Αν π.χ. η βία επιβιώνει ως ο τρόπος επιβολής μιας πρότασης… ειρήνης που ποτέ δεν επιτυγχάνεται, τότε δεν μπορεί παρά η βία να ήταν ο κάτοχος και οι προτάσεις ένα από τα εργαλεία του, ερήμην τους. Μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να ανατρέψει πολλές καθιερωμένες αντιλήψεις μας, όλες εκ των οποίων βασίζονται στο βίωμά μας της ατομικότητας.