Σεξ και πολιτισμός, μια δύσκολη συνύπαρξη

Επιβάλλοντας αυστηρούς κανόνες, συσχετίσεις και προσδοκίες, ο πολιτισμός συχνά επικαλύπτει το ένστικτο με ενοχές, ντροπή ή δυσφορία. 

Τα παραπάνω βάρη προέρχονται από πολιτιστικές, θρησκευτικές ή κοινωνικές κατασκευές που υπαγορεύουν τι είναι «αποδεκτό» ή «ηθικό». Η ανθρώπινη κοινωνία προσθέτει ένα στρώμα ηθικής, νόμων και ηθικής κρίσης για να ρυθμίσει τη σχετική συμπεριφορά μας και να προστατεύσει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των ατόμων. Και εδώ θα πρέπει να τονιστεί, βέβαια, ότι δεν μιλάμε καθόλου για τους περιορισμούς που έχουν να κάνουν με την πρόκληση βλάβης, την παραβίαση της ελευθερίας των ανθρώπων ή την εκμετάλλευσή τους από θέση εξουσίας.

Δεν είναι τόσο το ότι χάνουμε κάποια οφέλη από την έλλειψη αυθορμητισμού, αλλά το ζήτημα είναι το τρομερό ψυχικό φορτίο που προσθέτουμε πάνω μας προκειμένου να περιορίσουμε ένα βασικό ένστικτο όπως το σεξ σε πολύ συγκεκριμένα πλαίσια. Αυτά τα ψυχικά φορτία μπορεί να εκδηλωθούν ως άγχος, φόβος απόρριψης ή δυσκολία αυθεντικής σύνδεσης με τις δικές μας επιθυμίες ή με έναν σύντροφο. Ο αυθορμητισμός και η χαρά του σεξ αντικαθίστανται από υπερβολική σκέψη και εστίαση στην τήρηση κοινωνικών προτύπων ή στην αποφυγή αρνητικών συνεπειών.  Αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια στην προσωπική ολοκλήρωση. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις, η παρούσα γενιά κάνει έρωτα λιγότερο από ποτέ και μόνο όταν τα ένστικτα… ξεχειλίσουν.

Είναι αξιοσημείωτο ότι στην υπόλοιπη φύση, οι σεξουαλικές συμπεριφορές που βλάπτουν το είδος, όπως π.χ. ο βιασμός και η παιδεραστία, ρυθμίζονται με την σχεδόν απόλυτα επιτυχή δράση όχι της Αστυνομίας, αλλά των ορμονών, ενώ οι όποιες αστοχίες της βιολογίας αρχίζουν να εμφανίζονται στο βαθμό που τα είδη χαρακτηρίζονται ακριβώς από την εμφάνιση και την εξέλιξη οργανωμένης κοινωνίας. Ενώ κάποια είδη ζώων μας φαίνονται να παρουσιάζουν αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως καταναγκαστικές πρακτικές ζευγαρώματος, αυτές οι συμπεριφορές είναι ενστικτώδεις και σχετίζονται με αναπαραγωγικές στρατηγικές και όχι με αντανακλάσεις και περιθλάσεις κοινωνικών κανόνων ή κοινωνικών κατασκευών και, το κυριότερο, κανείς δεν υποφέρει παραπάνω από άλλον. 

Θα μπορούσαμε έτσι τολμηρά να πούμε ότι η ίδια διαδικασία, δηλαδή η συγκρότηση οργανωμένης κοινωνίας, η οποία γεννά τον πολιτισμό και τη γλώσσα, είναι ακριβώς αυτή που γεννά και τους περιορισμούς και τα βίτσια, ως όψεις του ίδιου νομίσματος. Από την άλλη, ας σημειωθεί και ότι η γλώσσα, εκτός όλων των άλλων είναι και ένα είδος βιολογικού ελέγχου επί των συναισθημάτων και των ενστίκτων μας.

Το κλειδί προς την έξοδο μπορεί να είναι η εύρεση τρόπων για να ανταποκριθούμε στο ένστικτο απορρίπτοντας τα στρώματα ψυχολογικού φορτίου που είναι άχρηστα, δηλαδή περισσότερο επιβλαβή παρά βοηθητικά. Εύκολο να το λέμε, αλλά δύσκολο να το κάνουμε.