Τα καθάρια, τα ορφανά, τ’ αφίλητα

H τρέχουσα εκδοχή τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) ήδη εισβάλλει ραγδαία στον τομέα της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Κάποιοι εκδοτικοί οίκοι προς τιμήν τους θεωρούν απαραίτητη την επισήμανση «AI-free» στα βιβλία τους και κάτι ανάλογο, λογικά, θα ζητηθεί σύντομα και για την δισκογραφία. 

Μπορούμε να πούμε πρώτα απ’ όλα πως τα τραγούδια και τα βιβλία της ΤΝ θα μοιάζουν με παιδιά του σωλήνα˙ θα γεννηθούν μέσα σε περιβάλλον «αποστειρωμένο», όχι από την ανθρώπινη ζεστασιά ή το απρόβλεπτο που συνοδεύει την αυθεντική δημιουργία, αλλά από μια συναρμολογημένη στάθμιση παραμέτρων και αριθμών. Ταυτόχρονα, θα είναι εκ γενετής ορφανά: θα πρόκειται για έργα «χωρίς γονείς», δηλαδή χωρίς συγκεκριμένα ίχνη από την τέχνη που προϋπήρξε. Τέλος, αφού κανείς δεν τα πόνεσε σκαρώνοντάς τα, θα είναι και αφίλητα… 

Κατά την ανθρώπινη δημιουργία, η ύλη προηγείται του πνεύματος˙ το συναίσθημα και το αίμα μετουσιώνονται σε κάτι το άυλο. Οταν διαβάζουμε, όταν ακούμε ή όταν βλέπουμε ένα έργο, νομίζουμε πώς νιώθουμε κάτι για αυτό, μα στην πραγματικότητα νιώθουμε κάτι και για τον ίδιο τον συγκεκριμένο καλλιτέχνη, ο οποίος στην ΤΝ απουσιάζει. 

Απουσιάζει εντελώς; Εδώ υπάρχει και μια ανατροπή, αδύναμη μεν αλλά αξιοπρόσεχτη: Καμία μηχανή νοημοσύνης δεν δημιουργεί κάτι εκ της κατασκευής της. Ακόμη και στην περίπτωση ενός έργου κατά την δημιουργία του οποίου κανένα δάκρυ δεν χύθηκε, το περιεχόμενο δεν ανήκει στη μηχανή, αλλά στην εκπαίδευσή της, που όμως εξακολουθεί να είναι η ίδια η γνώση της ανθρωπότητας (τουλάχιστον προς το παρόν, όσο η ΤΝ δεν έχει αισθητήρια ώστε να εκπαιδεύεται από δικές της «αισθήσεις»).

Όλα τα έργα που έχουν κατατεθεί στον κόσμο, άρα όλη η ανθρώπινη γνώση, οι αναμνήσεις, οι φωνές, οι αφηγήσεις και τα τραύματα εξακολουθούν να αποτελούν, έστω και έμμεσα, την πρώτη ύλη της, με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για είδωλα στον καθρέφτη που δεν είχαν ποτέ πρωτότυπο, αλλά για έναν καθρέφτη φτιαγμένο από τα θραύσματα των άλλων καθρεφτών. Δεν υπάρχει παρουσία ανθρώπινου ατόμου ως καλλιτέχνη, αλλά σίγουρα υπάρχει ένα πολυφωνικό ίχνος των ανθρώπων. Δεν ακούμε τη φωνή της μηχανής, αλλά μια ηχώ της συλλογικής μας μνήμης.

Ακόμα όμως και μπροστά σε κάτι το τόσο αφηρημένο, θα θέλαμε να προβάλλουμε στον δημιουργό πρόθεση, ένταση, ένα συμβάν ή μια ζωή που αποτυπώθηκε με κάποιον τρόπο. Θα θέλαμε να νιώθουμε ότι κάποιος κάπου ένιωσε κάτι και το αποτύπωσε, κι εμείς να το αισθανόμαστε ως απόηχο μιας εμπειρίας που θα μπορούσε να είναι και δική μας – και που συχνά δεν ανήκει στο παρόν, αλλά στο παρελθόν. Σε ένα τεχνητό έργο τέχνης, αυτό δεν υπάρχει. Τα έργα της ΤΝ στην καλύτερη περίπτωση θα είναι πλούσια ως γενικές εκφάνσεις του πολιτισμού, αλλά θα είναι εντελώς κούφια ως επικοινωνία.