Γιατί δεν είμαστε όλοι πανέξυπνοι;

Ως προς αυτό που ονομάζεται εγγενής νοημοσύνη κάθε ανθρώπου, δηλαδή τα εγγενή χαρακτηριστικά του μυαλού πριν την επίδραση των μαθήσεων μετά την εμβρυϊκή ανάπτυξη μας, δεν υπάρχει ένα μόνο γονίδιο που καθορίζει πόσο έξυπνος θα είναι κάποιος. Αντίθετα, αυτό είναι ένα αποτέλεσμα οργάνωσης των δισεκατομμυρίων νευρώνων που προκύπτει από τη συνεργασία χιλιάδων διαφορετικών γονιδίων και από το πώς αυτά εκφράζονται κατά την ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Στην ουσία, ορισμένοι άνθρωποι κληρονομούν συνδυασμούς γονιδίων που ευνοούν την καλύτερη επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων, πώς συνδέονται, πόσο γρήγορα μεταδίδουν σήματα ή πόση ενέργεια χρειάζονται για να λειτουργήσουν. Άλλοι, χωρίς να έχουν κανένα πρόβλημα υγείας, απλώς δεν διαθέτουν αυτούς τους «συνδυασμούς» και έτσι ο εγκέφαλός τους λειτουργεί με τρόπο φυσιολογικό μεν, αλλά όχι εντυπωσιακά γρήγορο ή αποδοτικό ως προς την εξαγωγή συμπερασμάτων με λιγότερες πληροφορίες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχουν «καλά» και «κακά» γονίδια, αλλά ότι η βιολογία μας δημιουργεί ένα πλαίσιο δυνατοτήτων, ένα εύρος στο οποίο μπορεί καθένας να αναπτύξει τις ικανότητες που απορρέουν από το περιβάλλον, την εκπαίδευση και τις εμπειρίες του. Μικρές διαφορές σε αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να σημαίνουν ότι κάποιος δυσκολεύεται περισσότερο να συγκεντρωθεί, να συγκρατήσει πολλές πληροφορίες ταυτόχρονα ή να χειριστεί πολύπλοκες έννοιες, χωρίς αυτό να συνδέεται με κάποια ασθένεια ή βλάβη. 

Οι παραλλαγές αυτές μπορεί να φαντάζουν σήμερα ή για ορισμένους σπουδαίες, όμως αποτελούν συγκριτικά μικρό πλεονέκτημα ή μειονέκτημα ως προς την επιβίωση ενός πρωτόγονου ανθρώπου στη φύση. Δεν χρειάζεται να είσαι μαθηματική διάνοια για να τραφείς και να προστατευτείς στη σαβάνα, άσε που μπορεί και να έχεις μειονέκτημα αν όντως είσαι.

Η βιολογική εξέλιξη δεν είχε ποτέ σκοπό να μας κάνει όλους πανέξυπνους. Άλλωστε, αν η επιβίωση εξαρτιόταν ποτέ από κάτι ειδικότερο, αυτό δεν θα ήταν η ικανότητα κατανόησης αφηρημένων μαθηματικών προβλημάτων, αλλά πολύ περισσότερο η ικανότητα συνεργασίας, επικοινωνίας και κοινωνικής μάθησης. Η υπερβολικά υψηλή νοημοσύνη, αν και εντυπωσιακή, δεν ήταν πλεονέκτημα κατά τη βιολογική ιστορία, ενώ ο εγκέφαλος που στηρίζει μια τέτοια νοημοσύνη καταναλώνει αυξημένα ποσά ενέργειας και απαιτεί πολύπλοκη ανάπτυξη. Με λίγα λόγια, η φύση δεν «επένδυσε» στο να κάνει όλους τους ανθρώπους διάνοιες, γιατί το κόστος θα ήταν μεγάλο και το όφελος μικρό.

Έτσι, οι περισσότεροι έχουμε εγκέφαλους που είναι «αρκετά καλοί» – να μάθουμε γλώσσες, να επιλύουμε απλά αριθμητικά προβλήματα, να κατανοούμε τους άλλους και πάνω απ’ όλα, να αντιδρούμε ευέλικτα, ενδεχομένως διαφορετικά στην ίδια συνθήκη και ενδεχομένως ίδια σε διαφορετικές συνθήκες, αναλόγως της περίστασης και των άλλων παραγόντων.