Πώς αντιμετωπίζεται το δημογραφικό;

Το μυαλό μας μπορεί να λειτουργήσει τόσο με τα χειροπιαστά όσο και με τα αφηρημένα, εξίσου καλά, ώστε συχνά χρειάζεται να αναλογιστούμε με τι από τα δύο έχουμε να κάνουμε. Πολλοί θεωρούν ότι το χρήμα ανήκει στα δεύτερα, όμως αυτό συμβαίνει μόνο στο καζίνο για όσο έχουμε στα χέρια μας μάρκες ή στα επιτραπέζια τύπου Μονόπωλης. Στον πολιτισμό, το χρήμα δεν είναι νοητικό αντικείμενο, όπως μας παραπέμπει και η λέξη νόμισμα, αλλά μια μονάδα που μετρά το παραχθέν έργο ανθρώπων.

Τα παιδιά είναι οι «μελλοντικοί παραγωγοί έργου», και η ανατροφή τους αποτελεί επένδυση για τη συνέχεια της κοινωνίας, αφού για να παραμείνει βιώσιμη, πρέπει να διασφαλίζει ότι οι πόροι της --ανθρώπινοι και υλικοί-- χρησιμοποιούνται σοφά ώστε να αναπληρώνονται. Ως εκ τούτου, οι κοινωνίες που αντιμετωπίζουν δημογραφική συρρίκνωση αντιμετωπίζουν με βεβαιότητα το φάσμα και της μελλοντικής οικονομικής κρίσης, που κυρίως έχει τη μορφή του πληθωρισμού, με την αδυναμία παροχής κάθε υπεσχημένου έργου στη προσυμφωνημένη αρχική τιμή. Με την ευρεία έννοια, η ακραία μορφή πληθωρισμού είναι η αδυναμία παροχής σύνταξης, από όσους εργάζονται σε όσους έχουν εργαστεί.

Πολλοί θα πουν ότι η καταδικασμένη αναλογία, 1 παιδί ανά οικογένεια, είναι ζήτημα των σύγχρονων ηδονικών προτύπων ζωής. Αυτό συζητιέται, αν και από εδώ μπορεί κανείς να πάει ακόμη πιο πίσω και να αναρωτηθεί από πότε και γιατί η απόκτηση παιδιού μετατράπηκε σε κάτι αντίθετο της χαράς, σε πόνο ή σε απώλεια. Αν πάντως δούμε το ζήτημα ψυχρά οικονομικά, δηλαδή ακριβώς με τα μάτια της εποχής μας, που άλλωστε μόνο έτσι ξέρει πια να βλέπει τα ζητήματα, η μοναδική αειφόρος οπτική στην αντιμετώπιση του δημογραφικού δεν μπορεί παρά να είναι η ευθυγράμμιση του αριθμού των παιδιών καθενός με το ύψος του εισοδήματός του.

Το μόνο ίσως πλεονέκτημα των αριθμών είναι ότι είναι σταράτοι. Αν ένα ζευγάρι με καθαρό μηνιαίο εισόδημα 2.500 ευρώ μπορεί να έχει μόνο 1 παιδί (800 ευρώ ανά στόμα) τα ζευγάρια με εισόδημα 8.000 ευρώ χρωστούν στην κοινωνία, που με τις λειτουργίες της συντηρεί το εισόδημα τους και στο μέλλον τη σύνταξη και την περίθαλψή τους, κάπου 10 παιδιά… Κι αυτό δεν έχει πουθενά να κάνει με το ποιανού θα είναι τα παιδιά.

Έτσι αναφαίνεται και μια άμεση λύση, όπως βεβαίως θα επιβαλλόταν από έναν εξωγήινο, που δεν γνωρίζει πολλά για τα λοιπά περί των κυρίαρχων πλασμάτων της γης ή, πιο της μόδας, από την τεχνητή νοημοσύνη: φορολόγηση των πλουσιότερων προς άμεση επιδότηση της ανατροφής των παιδιών των φτωχότερων της ίδιας κοινωνίας. Αυτή η πολιτική μπορεί ίσως να βαφτιστεί με πιο συμπαθητικούς όρους, ως νομοθέτηση «φορολογικών κίνητρων» και των αντίστροφων αντικινήτρων, προς την απόκτηση ή την αναδοχή παιδιών --- ό, τι επιλέξει ο καθένας. Με άλλα λόγια και πιο φιλοσοφικά, η αντίληψη της απόκτησης παιδιών θα πρέπει να μετατοπιστεί, προς την πλευρά του κοινωνικού αγαθού και όχι της προσωπικής επιλογής, διότι δεν υπάρχει ατομικό εισόδημα που δεν προϋποθέτει μια ειρηνική και παραγωγική σύνολη κοινωνία. Οι δυτικές κοινωνίες συχνά προκρίνουν την ατομική αυτονομία, ενώ η πρότασή μου κλίνει προς τη συλλογική ευθύνη. Εδώ όμως υπάρχει και κρυμμένος ελέφαντας, όχι ένας, αλλά αρκετοί.

Τα συστήματα με εκτεταμένα οφέλη για γονείς, όπως έμμισθη άδεια και επιδόματα για τα παιδιά, καθώς και τα άμεσα κίνητρα για τη γέννηση παιδιών, όπως φοροαπαλλαγές για τις πολύτεκνες οικογένειες, έχουν οδηγήσει σε υψηλότερα ποσοστά γεννήσεων, αλλά δεν είναι πλέον επαρκή πουθενά.

Ο καθορισμός του «σωστού ποσού» φορολόγησης και της δίκαιης κατανομής των πόρων μπορεί να είναι περίπλοκος. Το πρώτο πρόβλημα που ανακύπτει κατά την εφαρμογή τέτοιων οραμάτων είναι η εγγενής αδυναμία εντοπισμού των πραγματικών πλουσίων, που μπορεί να λύνεται καλύτερα από το Ε9 και όχι από το Ε1 ή μάλλον, από ένα συνδυασμό των δύο.

Η υπερβολική φορολόγηση μπορεί να οδηγήσει σε αδικίες, να αποτρέψει τις επενδύσεις που θα έδιναν διέξοδο ή να οδηγήσει σε φυγή κεφαλαίων από τη χώρα.

Παράλληλα υπάρχει και ο ηθικός κίνδυνος. Τέτοιες πολιτικές ενδέχεται να ενθαρρύνουν τη γέννηση παιδιών προς οικονομικό όφελος και όχι από πραγματική γονική δέσμευση, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε παραμέληση για τα παιδιά.

Η περιστροφή γύρω από τη μελλοντική οικονομική παραγωγικότητα των παιδιών διακινδυνεύει να μειώσει την αξία των μελλοντικών ανθρώπων ως «οικονομικές μονάδες» αντί να αναγνωρίσει την εγγενή αξία τους ως άτομα.

Τέλος, άλλο μεγάλο, πιο τεχνικό, ζήτημα είναι πως η ποιότητα και όχι οι αριθμοί είναι το ζητούμενο. Δεν φτάνει να γεννιούνται παιδιά, αλλά τα παραπανίσια παιδιά, που γεννάς ως χώρα, θα πρέπει να μπορείς και να τα αναπτύξεις σε παραγωγικούς πολίτες και εργαζόμενους που θα μείνουν στη χώρα. Η μακροχρόνια χάραξη πολιτικής προς αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος δεν θα πρέπει μόνο να αντιμετωπίζει τα οικονομικά εμπόδια της γονικότητας, αλλά και να δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η ανατροφή παιδιών υποστηρίζεται από ισχυρά συστήματα υγείας, εκπαίδευσης και κοινωνικής πρόνοιας.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ