Τα καταπιεσμένα συναισθήματα δεν μας ξεχνούν

Η συνειδητή διαχείριση ενός συναισθήματος έχει την έννοια της κατανόησης του μηνύματός του και όχι της λειτουργίας μας σαν να μην υπάρχει ή και σε σύγκρουση με αυτό. Ωστόσο, είναι πολύ συχνό το φαινόμενο  ανθρώπων που δυσλειτουργούν και εξουθενώνονται αχρείαστα, όντας σε σύγκρουση ανάμεσα στις διαταγές προς τον εαυτό τους και στις παρορμήσεις τους, με την ουτοπική πεποίθηση ότι στη σύγκρουση αυτή μπορεί τελικά να επικρατήσουν οι πρώτες.

Τα συναισθήματα που καταπιέζονται χωρίς να μεταφράζονται σε δράση, εκτός του ότι δεν μας ξεχνούν, τείνουν να γίνονται υπερευαίσθητα και να πυροδοτούνται πιο έντονα. Η θέση αυτή υποστηρίζεται αρκετά από τα δεδομένα της ψυχολογικής έρευνας. Η ψυχαναλυτική θεωρία του Φρόιντ περί των νευρώσεων επέστησε εδώ και έναν αιώνα την επιστημονική προσοχή στα καταπιεσμένα συναισθήματα. Σήμερα ξέρουμε ότι τα καταπιεσμένα συναισθήματα αποτελούν από μόνα τους ένα ξεχωριστό και ιδιαίτερο πιεστικό παράγοντα (στρες). Η εγκεφαλική αμυγδαλή, υπερ-αποκρίνεται, ο προμετωπιαίος φλοιός γενικά υπερλειτουργεί και στιγμιαία καταρρέει, νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη υπολειτουργούν, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και ο άξονας της παραγωγής κορτιζόλης υπερλειτουργούν κλπ. Όλα αυτά επηρεάζουν τελικά και τη σωματική υγεία, προκαλώντας μεταξύ άλλων υπέρταση, ημικρανία, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, αυχεναλγία, γαστρίτιδα και βεβαίως, πτώση της ικανότητας του  ανοσοποιητικού συστήματος να ξεχωρίζει τις απειλές, κάτι που αποτελεί βασικό πυλώνα για την εμφάνιση σοβαρότερων επιπτώσεων, όπως ο καρκίνος και τα αυτοάνοσα νοσήματα.

Χαρακτηριστικότερη είναι η περίπτωση των εκρήξεων θυμού. Τα συναισθήματα όχι μόνο δεν υποχωρούν όταν… τα διατάζουμε, αλλά εφόσον δεν κάνουμε τίποτα για τις καταστάσεις που  τα γέννησαν, συσσωρεύονται. Για μεγάλο διάστημα μπορεί κάποιος να λειτουργεί σχεδόν ξεχνώντας ένα καταπιεσμένο θυμό, μέχρι αυτός να ανασυρθεί απότομα και σε πλήρη ή υπερβολική ένταση, από ένα μικρής σημασίας συμβάν ή στο πλαίσιο ενός πιεστικού παράγοντα που δεν έχει άμεση σύνδεση με τα υπόλοιπα.

Δεν είναι όμως μόνο ο θυμός που μπορεί να καταπιεστεί.

Η καταστολή του φόβου ή του άγχους μπορεί να οδηγήσει σε κρίσεις πανικού, φοβίες ή συμπεριφορές αποφυγής καταστάσεων που προκαλούν την πυροδότηση.

Η καταπιεσμένη θλίψη μπορεί να μετατραπεί σε χρόνια δυσθυμία, ώστε οι άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται αποπροσωποποιημένοι, μουδιασμένοι ή αποκομμένοι, ανίκανοι να βρουν σύνδεση με τον κόσμο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η καταπιεσμένη θλίψη μπορεί να εκδηλωθεί σωματικά μέσω χρόνιας έλλειψης ενέργειας, διαταραχών του ύπνου ή χρόνιου πόνου.

Η ενοχή και η ντροπή, όταν καταπιέζονται, μπορούν να οδηγήσουν σε αυτοεικόνα αναξιότητας, που συνεπάγεται αυτοϋπομόνευση ή, στο άλλο άκρο, τελειομανία.

Ακόμη και τα θετικά συναισθήματα μπορούν να καταπιεστούν, συχνά λόγω κοινωνικών ή πολιτισμικών κανόνων που αποθαρρύνουν την έκφρασή τους. Η καταστολή της χαράς μπορεί να συμβάλει σε αισθήματα κενού ή αδυναμία ευχαρίστησης. Τέλος, όταν η αγάπη ή η στοργή έχουν καταπιεστεί, οδηγούμαστε σε δυσκολίες στη δημιουργία και τη διατήρηση στενών σχέσεων, αμφιθυμία ως προς την οικειότητα, αίσθηση ανασφάλειας στις σχέσεις μας ή έκφραση τρυφερότητας μόνο από απόσταση ή μόνο προς τα μωρά ή τα ζώα.

Ο κύκλος ενός συναισθήματος που δεν εκτονώνεται άμεσα, όπως πολύ συχνά εξ ανάγκης συμβαίνει, κλείνει όταν αυτό γίνει συνειδητό, κατανοηθεί, αποφασιστεί εκ νέου αν πρέπει να καταπιέζεται και αν η απάντηση είναι καταφατική, όταν το ίδιο αυτό συναίσθημα καθοδηγήσει την οργανωμένη μέριμνά μας ώστε να εξαλειφθούν οι συνθήκες που προκαλούν την ανάγκη καταπίεσής του.