Το πνεύμα στοιχειώνει την επιστήμη

Οι λέξεις, με ερωτήματα τύπου «τι θα γινόταν εάν;», οδηγούν στο «μαγικό» (όταν το καλοσκεφτούμε) της ταυτόχρονης αντίληψης διαφορετικών πραγματώσεων μιας αιτιακής ακολουθίας όταν αλλάζουμε έναν κρίκο της.

Ο άνθρωπος αντιδρά βιολογικά και στα δύο! Το πένθος και η χαρά είναι συναισθήματα επί του πραγματικού, ενώ η ελπίδα και ο φόβος επί του πιθανού. Η όραση αφορά το πραγματικό, ενώ η φαντασία, η προσμονή, η αγωνία, οι προσδοκίες ή οι προβλέψεις, αφορούν το πιθανό.

Όπως γνωρίζουν οι ειδικοί στη σύγχρονη Φυσική, υπάρχουν αδιαμφισβήτητα πειράματα που δείχνουν ότι το φως είναι ταυτόχρονα και κύμα και σωματίδιο. Αυτή η «διπλή φύση του φωτός» όμως δεν υπάρχει χωρίς τη νόηση. Ουσιαστικά, υπάρχουν φυσικά δύο κόσμοι, ένας εδώ και ένας «επέκεινα»! Το μυαλό μας ανήκει στον εδώ κόσμο και η διπλή φύση φαίνεται ως τέτοια μόνο στην ταυτοχρονία που δημιουργείται στο νοητικό πεδίο του.

Ο «χώρος» που υπάρχει στον εγκέφαλο για τη νοητική σύλληψη του πιθανού επιτρέπει τώρα και την έμμεση «θέαση» του κβαντικού κόσμου, για την οποία η ζωή δεν είχε ποτέ προορίσει, ούτε εμάς ούτε άλλο είδος. Ο χώρος αυτός διευρύνεται με τις γνώσεις από τους μεγάλους φυσικούς του 20ου αιώνα, ώστε να συμπεριλάβει και το «κβαντικό πιθανό», που σχηματίζει έναν κόσμο αδύνατο να ψηλαφήσουμε χωρίς να τον μεταμορφώσουμε σε «κλασικό». Μόλις οι μετρήσεις (και οι βιολογικές μετρήσεις που λέγονται… αισθήσεις) ακουμπήσουν οποιοδήποτε μέρος του, μεταπέφτει ακαριαία σε κλασική μορφή, ως ενέργεια! Τα μόνα σημεία επαφής ανάμεσα στους δύο κόσμους είναι το φως και γενικά, τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα.

Στον πραγματωμένο κόσμο, το φως έχει την ιδιότητα του σωματιδίου (φωτονίου), που καταρρέει ως κύμα όταν αποδίδει την ενέργειά του. «Από ένα κόσμο σ’ άλλονε»,  όπως τραγουδά ο ποιητής*, δεν περνάμε εμείς, αλλά το φως. Τα μάτια μας ερμηνεύουν τη χρονική σειρά των καταρρεύσεων των κυμάτων του φωτός όταν συναντούν τον αμφιβληστροειδή, παρέχοντας τις πληροφορίες των διαθλάσεων και αντανακλάσεών τους στα αντικείμενα γύρω μας.

Η αντίθεση μεταξύ κυματικής και σωματιδιακής φύσης του φωτός είναι ανάλογη με την αντίθεση μεταξύ δυνατότητας και πραγμάτωσης. Νοητικά όμως, αντιλαμβανόμαστε ταυτόχρονα τόσο την πραγμάτωση όσο και τη δυνατότητα. Έτσι, ο εγκέφαλος είναι το μοναδικό μέρος του υλικού κόσμου που διαθέτει αυτό το προνόμιο.

Ίσως  βέβαια να μπορούμε κι εμείς να περάσουμε «από έναν κόσμο σε άλλον». Αν φανταστούμε ότι στον κβαντικό κόσμο ενδεχομένως υπάρχουν σκεπτόμενες οντότητες, ίσως κάποιοι να μπορούμε να τις συναισθανθούμε, ενώ ίσως αυτές να συναισθάνονται εμάς να τις συναισθανόμαστε )και εμείς το ίδιο)! Η διαδικασία αυτή είναι άλλωστε ίδια με την ενσωμάτωση της ύπαρξης του συνανθρώπου στο μυαλό, μετά τη μέτρησή του από τις αισθήσεις. Το εδώ και το επέκεινα ψηλαφώνται ερήμην εκ του ενός του άλλου, διά της νόησης.

Ας μην ξεχνιόμαστε, όλη αυτή η γνώση ζητά να οργάσει στην παραγωγή του υπερόπλου του κβαντικού υπολογιστή, που εφόσον δεν θα τον έχουν όλοι άλλα μόνο κάποιοι, θα εμπέσει και αυτός στον ορισμό της έννοιας του κεφαλαίου. Αλλά ο κβαντικός κόσμος συμπίπτει κάλλιστα με το «πνεύμα», που ο κλασσικός υλιστικός κόσμος ως τώρα απέρριπτε ως κάτι το φυσικά περιττό και επομένως αυθαίρετο. Εκ παραλλήλου, έτσι, διαφαίνεται και μια θριαμβευτική επάνοδος του δυισμού στη φιλοσοφική και σύντομα αν όχι ήδη και στη λοιπή σκέψη, όπως καταμαρτυρείται στα νέα συγγράμματα και λογοτεχνήματα (η μεγάλη ποίηση ποτέ δεν το απεμπόλησε).

*Δήμος Μούτσης, «Το όνειρο», 1987

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ