Σάββατο 13.07.2024 ΚΕΡΚΥΡΑ

Το πνεύμα στοιχειώνει την επιστήμη

TI EINAI TO TI EINAI
06 Ιουλίου 2024 / 16:47
ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ

Η έννοια του δυνατού και του πιθανού έναντι του πραγματοποιημένου σχηματίζεται στο μυαλό κάθε ανθρώπου, βάσει των αισθήσεών του.

Οι λέξεις, με ερωτήματα τύπου «τι θα γινόταν εάν;», οδηγούν στο «μαγικό» (όταν το καλοσκεφτούμε) της ταυτόχρονης αντίληψης διαφορετικών πραγματώσεων μιας αιτιακής ακολουθίας όταν αλλάζουμε έναν κρίκο της.

Ο άνθρωπος αντιδρά βιολογικά και στα δύο! Το πένθος και η χαρά είναι συναισθήματα επί του πραγματικού, ενώ η ελπίδα και ο φόβος επί του πιθανού. Η όραση αφορά το πραγματικό, ενώ η φαντασία, η προσμονή, η αγωνία, οι προσδοκίες ή οι προβλέψεις, αφορούν το πιθανό.

Όπως γνωρίζουν οι ειδικοί στη σύγχρονη Φυσική, υπάρχουν αδιαμφισβήτητα πειράματα που δείχνουν ότι το φως είναι ταυτόχρονα και κύμα και σωματίδιο. Αυτή η «διπλή φύση του φωτός» όμως δεν υπάρχει χωρίς τη νόηση. Ουσιαστικά, υπάρχουν φυσικά δύο κόσμοι, ένας εδώ και ένας «επέκεινα»! Το μυαλό μας ανήκει στον εδώ κόσμο και η διπλή φύση φαίνεται ως τέτοια μόνο στην ταυτοχρονία που δημιουργείται στο νοητικό πεδίο του.

Ο «χώρος» που υπάρχει στον εγκέφαλο για τη νοητική σύλληψη του πιθανού επιτρέπει τώρα και την έμμεση «θέαση» του κβαντικού κόσμου, για την οποία η ζωή δεν είχε ποτέ προορίσει, ούτε εμάς ούτε άλλο είδος. Ο χώρος αυτός διευρύνεται με τις γνώσεις από τους μεγάλους φυσικούς του 20ου αιώνα, ώστε να συμπεριλάβει και το «κβαντικό πιθανό», που σχηματίζει έναν κόσμο αδύνατο να ψηλαφήσουμε χωρίς να τον μεταμορφώσουμε σε «κλασικό». Μόλις οι μετρήσεις (και οι βιολογικές μετρήσεις που λέγονται… αισθήσεις) ακουμπήσουν οποιοδήποτε μέρος του, μεταπέφτει ακαριαία σε κλασική μορφή, ως ενέργεια! Τα μόνα σημεία επαφής ανάμεσα στους δύο κόσμους είναι το φως και γενικά, τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα.

Στον πραγματωμένο κόσμο, το φως έχει την ιδιότητα του σωματιδίου (φωτονίου), που καταρρέει ως κύμα όταν αποδίδει την ενέργειά του. «Από ένα κόσμο σ’ άλλονε»,  όπως τραγουδά ο ποιητής*, δεν περνάμε εμείς, αλλά το φως. Τα μάτια μας ερμηνεύουν τη χρονική σειρά των καταρρεύσεων των κυμάτων του φωτός όταν συναντούν τον αμφιβληστροειδή, παρέχοντας τις πληροφορίες των διαθλάσεων και αντανακλάσεών τους στα αντικείμενα γύρω μας.

Η αντίθεση μεταξύ κυματικής και σωματιδιακής φύσης του φωτός είναι ανάλογη με την αντίθεση μεταξύ δυνατότητας και πραγμάτωσης. Νοητικά όμως, αντιλαμβανόμαστε ταυτόχρονα τόσο την πραγμάτωση όσο και τη δυνατότητα. Έτσι, ο εγκέφαλος είναι το μοναδικό μέρος του υλικού κόσμου που διαθέτει αυτό το προνόμιο.

Ίσως  βέβαια να μπορούμε κι εμείς να περάσουμε «από έναν κόσμο σε άλλον». Αν φανταστούμε ότι στον κβαντικό κόσμο ενδεχομένως υπάρχουν σκεπτόμενες οντότητες, ίσως κάποιοι να μπορούμε να τις συναισθανθούμε, ενώ ίσως αυτές να συναισθάνονται εμάς να τις συναισθανόμαστε )και εμείς το ίδιο)! Η διαδικασία αυτή είναι άλλωστε ίδια με την ενσωμάτωση της ύπαρξης του συνανθρώπου στο μυαλό, μετά τη μέτρησή του από τις αισθήσεις. Το εδώ και το επέκεινα ψηλαφώνται ερήμην εκ του ενός του άλλου, διά της νόησης.

Ας μην ξεχνιόμαστε, όλη αυτή η γνώση ζητά να οργάσει στην παραγωγή του υπερόπλου του κβαντικού υπολογιστή, που εφόσον δεν θα τον έχουν όλοι άλλα μόνο κάποιοι, θα εμπέσει και αυτός στον ορισμό της έννοιας του κεφαλαίου. Αλλά ο κβαντικός κόσμος συμπίπτει κάλλιστα με το «πνεύμα», που ο κλασσικός υλιστικός κόσμος ως τώρα απέρριπτε ως κάτι το φυσικά περιττό και επομένως αυθαίρετο. Εκ παραλλήλου, έτσι, διαφαίνεται και μια θριαμβευτική επάνοδος του δυισμού στη φιλοσοφική και σύντομα αν όχι ήδη και στη λοιπή σκέψη, όπως καταμαρτυρείται στα νέα συγγράμματα και λογοτεχνήματα (η μεγάλη ποίηση ποτέ δεν το απεμπόλησε).

*Δήμος Μούτσης, «Το όνειρο», 1987

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ

ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ

Ο Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος γεννήθηκε το 1971 στον Πειραιά και αποφοίτησε από το 3ο Λύκειο Χαϊδαρίου. Είναι νευρολόγος, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Παν/μίου Αθηνών και ειδικευθείς στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γ. Γεννηματάς» και στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Λονδίνου το 1999, όπου του απονεμήθηκε το Δίπλωμα Κλινικής Νευρολογίας από το πανεπιστήμιο UCL. Είναι μέλος της Ελληνικής Νευρολογικής Εταιρίας και της Ελληνικής Εταιρίας Κεφαλαλγίας από το 2004. Στα πλαίσια της κλινικής του δραστηριότητας, ως ειδικός νευρολόγος, έχει διατελέσει επιστημονικός συνεργάτης του Γ. Ν. Α. «Γ. Γεννηματάς», του ιδιωτικού θεραπευτηρίου «Υγεία», καθώς και επιμελητής του Γενικού Νομαρχιακού Νοσοκομείου Κέρκυρας. Έχει δεκάδες διεθνείς και ελληνικές δημοσιεύσεις και συμμετοχές σε επιστημονικά συνέδρια. Από το 2003 ζει και εργάζεται ως ιδιώτης γιατρός στην Κέρκυρα. Εκ παραλλήλου, ασκεί δραστηριότητες επιστημονικού συγγραφέα με εξειδίκευση στη Νευρολογία και στην Ψυχιατρική, δραστηριότητες ενημέρωσης και επιμόρφωσης στον τομέα της Νευρολογίας και της Ψυχιατρικής και στον ευρύτερο τομέα των σχέσεων ιατρού - ασθενούς, δραστηριότητες επιστημονικού συμβούλου και εκπαιδευτή για λογαριασμό εταιριών του φαρμακευτικού τομέα, καθώς και πολυετή δραστηριότητα στον τομέα της μετάφρασης και επιμέλειας κειμένων και βιβλίων ιατρικού και ευρύτερου ιατρο-κοινωνικού ενδιαφέροντος. Έχει διατελέσει εκλεγμένο μέλος ΔΣ της Ελληνικής Εταιρίας Κεφαλαλγίας και του Ιατρικού Συλλόγου Κέρκυρας. Από το 2003 έως το 2009 υπήρξε επιστημονικός διευθυντής και τακτικός αρθρογράφος του περιοδικού εκλαϊκευμένης ιατρικής «Popular Medicine», μηνιαίου ένθετου της εφημερίδας «Καθημερινή». Σήμερα αρθρογραφεί στην εβδομαδιαία στήλη «Με κρότους και ψίθυρους» της κερκυραϊκής εφημερίδας «Καθημερινή Ενημέρωση» και είναι παραγωγός του ραδιοφωνικού ενθέτου «Επισυνάψεις» στον Κύμα FM 90,3. Έχει συγγράψει το βιβλίο εκλαϊκευμένης νευροεπιστήμης «Γνωστικός και ψυχικός εγκέφαλος» (2014), τη συλλογή έμμετρου και πεζού λόγου «Χρήζεις προστασίας» (2018), τη συλλογή φιλοσοφικού χαρακτήρα δοκιμίων «Επισυνάψεις» (2019) και την ποιητική συλλογή «Καλούπια αναπνοών» το 2021. Συμμετέχει στο καθημερινό κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι με συχνές διαλέξεις, παρουσιάσεις, εισηγήσεις, άρθρα γνώμης, δημόσιες παρεμβάσεις και πολιτική δράση.