Η ζωή ως απογευματινό συμβάν

Η πρώιμη ζωή πιθανότατα ξεκίνησε με απλά αυτοαναπαραγόμενα μόρια, τα οποία με την πάροδο του χρόνου, μέσω της επιβίωσης των αποδοτικότερων μεταλλάξεων, έκαναν τόπο σε πιο πολύπλοκους οργανισμούς. Αυτή η αυξανόμενη πολυπλοκότητα είναι χαρακτηριστικό της ζωής και έρχεται σε αντίθεση με τη γενική τάση της αποδιοργάνωσης στο σύμπαν. Η μετάβαση από τα απλά μόρια στους πολύπλοκους ζωντανούς οργανισμούς μπορεί να θεωρηθεί ως μια κίνηση από το χάος στην τάξη. Όμως, αν δεν υπήρξε αυτό που ονομάζουμε «θεία πνοή», ποιο μπορεί να ήταν το πρώτο οργανωτικό γεγονός --που θα ήταν αναγκαστικά αυτο-οργανωτικό-- και που στην περίπτωσή μας δεν θα ήταν το «ήμισυ του παντός», αλλά σχεδόν… το παν;

Ένα τέτοιο πρωταρχικό γεγονός, τουλάχιστον στον πλανήτη μας, με τη γνωστή χημεία, θα ήταν αδύνατο ως μια μονοφασική και συνεχής διεργασία, καθώς τότε, αναγκαστικά, κάθε τυχαία δημιουργία οργάνωσης μέσα από το χάος (αυτοργάνωσης) θα οδηγούταν πάλι προς το χάος. Η υπέρβαση αυτής της νομοτέλειας γίνεται εφικτή ίσως μόνο αν η ζωή εξελίσσεται σε δύο φάσεις: η μία είναι η επέκταση της ζωής στο χώρο και η άλλη η διατήρηση της πληροφορίας της ζωής στο χρόνο.

Το κλειδί στο παραπάνω είναι ότι η φάση διατήρησης απαιτεί λιγότερη κατανάλωση ενέργειας από τη φάση επέκτασης (διότι πράγματι υπάρχουν στον πλανήτη διαθέσιμα τέτοια βιοχημικά μόρια που μπορούν να πραγματώσουν αυτές τις προϋποθέσεις). Έτσι, στο γήινο περιβάλλον της κυμαινόμενης διαθεσιμότητας της ενέργειας, παρέχεται η ευκαιρία διατήρησης της πληροφορίας χωρίς την εξαφάνισή της από την κατηφόρα της επιστροφής στο χάος. Το φαινόμενο της ζωής είναι έτσι ένας κύκλος και όχι μια ευθεία διαδικασία, όπως εύκολα θα νομίζαμε.

Κάθε ελάχιστο βήμα αυτοργάνωσης κατοχυρώνει την ύπαρξή του ως πληροφορία, καταναλώνοντας ενέργεια λιγότερή από αυτήν για την παραγωγή του κι αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, σε αυτό που ονομάζουμε εξέλιξη και που δεν είναι άλλο από τα διαδοχικά βήματα αύξησης της πολυπλοκότητας της πληροφορίας της ζωής. Η αύξηση γίνεται κατά την επέκταση, η διατήρηση κατά την παραμονή της πληροφορίας σε φάση ακινησίας.

Η αναλογία με τον κύκλο διαίρεσης και ηρεμίας των κυττάρων είναι σημαντική, όπως και η απλή αναλογία με τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης, αντίστοιχα με τον κύκλο φωτοσύνθεσης κατά την ημέρα και ηρεμίας κατά τη νύχτα, των φυτών. Όπως άλλωστε και ο ύπνος καταναλώνει λιγότερη ενέργεια από την εγρήγορση και απλώς αφυπνιζόμαστε μη ενήμεροι, έχοντας μείνει στη γνώση της προηγούμενης νύχτας.

Αν ισχύει η παραπάνω εύλογη εικασία, η μίτρα της ζωής είναι η εναλλαγή μέρας και νύχτας στον πλανήτη μας, ενώ το πρώτο ακροελάχιστο συμβάν της μοιάζει να είναι η φωτοσύνθεση, δηλαδή η σύνθεση χημικών μορίων που λειτουργούν ως μπαταρίες, όπου η ρέουσα ηλιακή ηλεκτρομαγνητική ενέργεια μετατρέπεται σε στατική χημική. Το κύμα μετατρέπεται σε σώμα… Αν πάλι δεν υπήρχε η εναλλαγή μέρας και νύχτας, ίσως να μην υπήρχε ούτε και η ζωή! Επιστρέφοντας στον νόμο της επιστροφής της κάθε αυτοργάνωσης προς το χάος, μπορούμε τώρα να σκεφτούμε ότι η ζωή δεν γεννήθηκε μέρα, ούτε νύχτα, αλλά τη στιγμή ενός ηλιοβασιλέματος… τη στιγμή που πάγωσε στη νύχτα αυτό που μόλις είχε γίνει αμέσως πριν, με το τελευταίο φως…

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ