Λόγια και χρόνια

Οι κραυγές μετέφεραν την ατομική εμπειρία από έναν εγκέφαλο σε άλλον ως έτοιμη γνώση, αποτελώντας τον πρόδρομο της ομιλίας. Τα σχέδια και τα εικονογράμματα μετέφεραν την ατομική εμπειρία σε άλλους εγκεφάλους εκτός του συγκεκριμένου χώρου και χρόνου, ως πρόδρομος της γραφής. Τα δύο μπορούν να λογαριάζονται μαζί ως πρόδρομα των συμβόλων της γλώσσας. Με τις σύγχρονες εξελίξεις της τηλεμεταφοράς ομιλίας και εικόνας στον ίδιο χρόνο ολοκληρώνονται οι δυνατότητες της γλώσσας ως τέτοιου οχήματος μεταφορών γνώσεων μεταξύ ανθρωπίνων εγκεφάλων, οι οποίες στη χρήση τους θα ήταν μόνο εγωκεντρικές ή απλώς τοπικές.

Μια επόμενη επανάσταση (;) θα ήταν ίσως η δυνατότητα τηλεμεταφοράς των βιωμάτων και των συναισθημάτων μας χωρίς τη χρήση και τους περιορισμούς των συμβόλων τους…

Πριν από κάτι τέτοιο, το αλφάβητο θεωρείται επίσης μια επανάσταση, συμπεριλαμβάνοντας εδώ με την ευρεία έννοια και τους αριθμούς ως συμβολισμούς του πλήθους. Παρότι με το αλφάβητο επιτεύχθηκε μια ιδιαίτερα δημιουργική απελευθέρωση από τη στενή σχέση της γραφής με τις εικόνες που συμβολίζονται, με τρόπο ακουστικό ή οπτικό, η προσφορά του στη νόηση είναι μικρότερη από όσο παραδοσιακά μαθαίνουμε και αυτό γιατί η ουσία της νόησης περιλαμβάνει πολύ περισσότερα από τις λέξεις, ως συνδυασμούς ήχων ή γραμμάτων. Η νόηση ριζώνει μέσα στην υποκείμενη δομή και οργάνωση των λέξεων σε προτάσεις, δηλαδή σε αυτό που ορίζεται ως σύνταξη.

Η σύνταξη καθορίζει πώς οι λέξεις τοποθετούνται σε μια πρόταση ώστε να μεταδοθεί μεταξύ των εγκεφαλικών κέντρων του λόγου, δύο ή περισσότερων ατόμων, μια συγκεκριμένη αίσθηση εμφανών –ή μια γνώση αφανών– μερών του κόσμου και όχι άλλες, αισθήσεις και γνώσεις. Η συνεισφορά της σύνταξης στο νόημα γίνεται εμφανής αν από μία πρόταση αφαιρέσουμε τα σημεία στίξης, τις προθέσεις, τα επιρρήματα, τους συνδέσμους και τα άρθρα: «συνεισφορά σύνταξης νόημα γίνεται εμφανής πρόταση αφαιρέσουμε προθέσεις επιρρήματα συνδέσμους άρθρα». Η ασάφεια είναι ξεκάθαρη κι αυτό μάλιστα χωρίς να έχουμε τοποθετήσει τις λέξεις με τυχαία σειρά.

Το τελευταίο, η δοκιμή επανατοποθέτησης των λέξεων σε διαφορετική σειρά, έχει ευθεία αναλογία με την πρώτη φορά που κάποιος δοκίμασε να σπάσει το κέλυφος ενός καρυδιού όχι με το χέρι του, αλλά με μια πέτρα. Το νόημα της πέτρας αλλάζει ανάλογα με το αποτέλεσμα της χρήσης της αν και η φυσική υπόστασή της παραμένει ίδια.

Η συνειδητοποίηση της πιθανής πρόκλησης ενός αποτελέσματος από περισσότερα του ενός αίτια είναι θεμελιώδης βάση της αιτιολογικής γνώσης μας. Αυτό το νοητικό άλμα συμπληρώνεται από ένα δεύτερο, τη σύνδεση ενός αιτίου με πάνω από ένα διαφορετικά αποτελέσματα. Η βάση αυτού θα ήταν ίσως το να σπάσουμε, στην ίδια δοκιμή,  εκτός από το καρύδι και το δάκτυλό μας! Από τα παραπάνω, πάντως, γίνεται σαφές ότι η νόηση δεν ταυτίζεται με τη γλώσσα, αν και με αυτήν βαθαίνει θεαματικά, στο ίδιο άτομο, αλλά και στις ομάδες ατόμων με κοινή ιστορία.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ