Ο «εγωισμός» ως θεμέλιο της ψυχικής υγείας

Η βιολογική χρησιμότητα της συνείδησης είναι κάτι ανάλογο με τις εξειδικεύσεις του κώδικα του DNA των διαφόρων ειδών. Καθώς η ζωή εκφράζεται στην ίδια γενική γλώσσα, αυτή του DNA, κάθε είδος έχει εφεύρει τα μοναδικά κλειδιά ανάγνωσης του δικού του, προκειμένου να μην μπορεί να υποκλέπτεται ο πολυέξοδος μηχανισμός της ανάγνωσης και αντιγραφής από τα ξένα DNA.

Κατά ανάλογο τρόπο, η  συνείδηση αποτρέπει την απαγωγή του εκτελεστικού σκέλους του εγκεφάλου μας από σκοπούς άλλων ατόμων εκτός του δικού μας. Κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί χαρακτηριστικά κατά την ύπνωση, όπου στόχος δεν είναι ο ύπνος του θεραπευόμενου, αλλά η προσωρινή υποκλοπή της ατομικής συνείδησής του προς εξυπηρέτηση των σκοπών του θεραπευτή (περίπου 30% των ανθρώπων δεν είναι «υπνωτίσιμοι»).

Η συνείδησή μας μπορεί να περιγραφτεί με πολλούς τεχνικούς όρους, αλλά κεντρικό στοιχείο της είναι σίγουρα και το συναίσθημά μας όταν παρατηρούμε τα χωροχρονικά όριά μας («εαυτό») εντός του κόσμου και ιδίως ανάμεσα στους εαυτούς των άλλων. Ως συναίσθημα παίρνει πάντα μια τιμή πάνω στις δύο βασικές διαστάσεις της επιβίωσης, είναι δηλαδή, ανάλογα με το όργανο υποδοχής, δηλητήριο ή τροφή, πόνος ή ανακούφιση, «πείνα» ή «κορεσμός», φόβος ή επιθυμία, που κάποιος τα βιώνει «εγωιστικά».

Η συνείδησή μας μεγιστοποιείται μέσα στην διαρκή εκκρεμοειδή μας κίνηση ανάμεσα στην ατομική μοναξιά και την κοινωνική ανελευθερία. Αμφότερες είναι ικανός λόγος μιας επώδυνης ζωής, ενώ μόνο πάνω σε αυτή την κίνηση μπορεί (προσωρινά) να καθίσταται συνειδητό ότι η ζωή μας αξίζει. Υπό την έννοια αυτή, η συνείδηση είναι ένα τραγικό συμβάν, διότι μπορεί να μας βασανίζει τόσο όταν υπάρχει όσο και αν θα χανόταν, ιδίως δεδομένης της έντονης κοινωνικής μας διάστασης. Μετά το ξύπνημα της ατομικής μας συνειδητοποίησης, ούτε και η παραίτηση από τον υποκειμενισμό μας είναι δυνατή.

Είναι αδύνατη η έγνοια για τους άλλους χωρίς να αναπτυχθεί πρώτα η έγνοια του εαυτού. Αυτός που υγιώς νοιάζεται για τους άλλους, αναγκαστικά πρέπει να ξέρει να νοιάζεται και για τον εαυτό του, ως έναν από αυτούς. Η αποδεκτική συναίσθηση των άλλων χτίζεται πάνω στην αποδεκτική αίσθηση του εαυτού. Χωρίς την καταλυτική αυτή δόση καλώς εννοούμενου εγωισμού, η δύναμη της αποπροσωποποίησης θα μας οδηγούσε όχι σε μια κοσμική πίστη απόλυτα συμπεριληπτική, σε μια αγαπητική πίστη προς όλα και όλους, αλλά σε μια πίστη διαβλητική και μισαλλόδοξη, μια πίστη στο τίποτα.

Ένας τέτοιος κόσμος θα συνδύαζε τα σενάρια από τις ταινίες μάτριξ και ζόμπι. Τα εναπομένοντα ψήγματα των υπανάπτυκτων «εγώ» θα περιφέρονταν ψάλλοντας μονότονα, «δεν υπάρχω, ποτέ δεν υπήρξα αληθινά, μα ούτε και κανένας άλλος υπήρξε, υπάρχει ή θα υπάρξει, ώστε η ζωή δεν έχει πια καμία σημασία».

Πράγματι, η πρόσφατη αποκωδικοποίηση του διαβόητου κώδικα «Z340», ενός κρυπτογραφημένου σημειώματος του ασύλληπτου κατά συρροή δολοφόνου Zodiac, που έδρασε στα 1960, απέδειξε ως κίνητρο των φόνων του κάτι το ασύλληπτο: μια παραληρηματική ακραία μορφή απαλλοτρίωσης, τη σκλάβωση των ψυχών των θυμάτων του ώστε «να τις χρησιμοποιεί ως υπηρέτες μετά θάνατον», μη έχοντας καταφέρει να διακρίνει πουθενά τη δική του…

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ