Κυριακή 26.05.2024 ΚΕΡΚΥΡΑ

Ο «εγωισμός» ως θεμέλιο της ψυχικής υγείας

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ
11 Μαΐου 2024 / 19:50
ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ

Η συνείδησή μας μπορεί να περιγραφτεί με πολλούς τεχνικούς όρους, αλλά κεντρικό στοιχείο της είναι σίγουρα και το συναίσθημά μας όταν παρατηρούμε τα χωροχρονικά όριά μας («εαυτό») εντός του κόσμου και ιδίως ανάμεσα στους εαυτούς των άλλων

Η βιολογική χρησιμότητα της συνείδησης είναι κάτι ανάλογο με τις εξειδικεύσεις του κώδικα του DNA των διαφόρων ειδών. Καθώς η ζωή εκφράζεται στην ίδια γενική γλώσσα, αυτή του DNA, κάθε είδος έχει εφεύρει τα μοναδικά κλειδιά ανάγνωσης του δικού του, προκειμένου να μην μπορεί να υποκλέπτεται ο πολυέξοδος μηχανισμός της ανάγνωσης και αντιγραφής από τα ξένα DNA.

Κατά ανάλογο τρόπο, η  συνείδηση αποτρέπει την απαγωγή του εκτελεστικού σκέλους του εγκεφάλου μας από σκοπούς άλλων ατόμων εκτός του δικού μας. Κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί χαρακτηριστικά κατά την ύπνωση, όπου στόχος δεν είναι ο ύπνος του θεραπευόμενου, αλλά η προσωρινή υποκλοπή της ατομικής συνείδησής του προς εξυπηρέτηση των σκοπών του θεραπευτή (περίπου 30% των ανθρώπων δεν είναι «υπνωτίσιμοι»).

Η συνείδησή μας μπορεί να περιγραφτεί με πολλούς τεχνικούς όρους, αλλά κεντρικό στοιχείο της είναι σίγουρα και το συναίσθημά μας όταν παρατηρούμε τα χωροχρονικά όριά μας («εαυτό») εντός του κόσμου και ιδίως ανάμεσα στους εαυτούς των άλλων. Ως συναίσθημα παίρνει πάντα μια τιμή πάνω στις δύο βασικές διαστάσεις της επιβίωσης, είναι δηλαδή, ανάλογα με το όργανο υποδοχής, δηλητήριο ή τροφή, πόνος ή ανακούφιση, «πείνα» ή «κορεσμός», φόβος ή επιθυμία, που κάποιος τα βιώνει «εγωιστικά».

Η συνείδησή μας μεγιστοποιείται μέσα στην διαρκή εκκρεμοειδή μας κίνηση ανάμεσα στην ατομική μοναξιά και την κοινωνική ανελευθερία. Αμφότερες είναι ικανός λόγος μιας επώδυνης ζωής, ενώ μόνο πάνω σε αυτή την κίνηση μπορεί (προσωρινά) να καθίσταται συνειδητό ότι η ζωή μας αξίζει. Υπό την έννοια αυτή, η συνείδηση είναι ένα τραγικό συμβάν, διότι μπορεί να μας βασανίζει τόσο όταν υπάρχει όσο και αν θα χανόταν, ιδίως δεδομένης της έντονης κοινωνικής μας διάστασης. Μετά το ξύπνημα της ατομικής μας συνειδητοποίησης, ούτε και η παραίτηση από τον υποκειμενισμό μας είναι δυνατή.

Είναι αδύνατη η έγνοια για τους άλλους χωρίς να αναπτυχθεί πρώτα η έγνοια του εαυτού. Αυτός που υγιώς νοιάζεται για τους άλλους, αναγκαστικά πρέπει να ξέρει να νοιάζεται και για τον εαυτό του, ως έναν από αυτούς. Η αποδεκτική συναίσθηση των άλλων χτίζεται πάνω στην αποδεκτική αίσθηση του εαυτού. Χωρίς την καταλυτική αυτή δόση καλώς εννοούμενου εγωισμού, η δύναμη της αποπροσωποποίησης θα μας οδηγούσε όχι σε μια κοσμική πίστη απόλυτα συμπεριληπτική, σε μια αγαπητική πίστη προς όλα και όλους, αλλά σε μια πίστη διαβλητική και μισαλλόδοξη, μια πίστη στο τίποτα.

Ένας τέτοιος κόσμος θα συνδύαζε τα σενάρια από τις ταινίες μάτριξ και ζόμπι. Τα εναπομένοντα ψήγματα των υπανάπτυκτων «εγώ» θα περιφέρονταν ψάλλοντας μονότονα, «δεν υπάρχω, ποτέ δεν υπήρξα αληθινά, μα ούτε και κανένας άλλος υπήρξε, υπάρχει ή θα υπάρξει, ώστε η ζωή δεν έχει πια καμία σημασία».

Πράγματι, η πρόσφατη αποκωδικοποίηση του διαβόητου κώδικα «Z340», ενός κρυπτογραφημένου σημειώματος του ασύλληπτου κατά συρροή δολοφόνου Zodiac, που έδρασε στα 1960, απέδειξε ως κίνητρο των φόνων του κάτι το ασύλληπτο: μια παραληρηματική ακραία μορφή απαλλοτρίωσης, τη σκλάβωση των ψυχών των θυμάτων του ώστε «να τις χρησιμοποιεί ως υπηρέτες μετά θάνατον», μη έχοντας καταφέρει να διακρίνει πουθενά τη δική του…

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ

ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ

Ο Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος γεννήθηκε το 1971 στον Πειραιά και αποφοίτησε από το 3ο Λύκειο Χαϊδαρίου. Είναι νευρολόγος, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Παν/μίου Αθηνών και ειδικευθείς στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γ. Γεννηματάς» και στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Λονδίνου το 1999, όπου του απονεμήθηκε το Δίπλωμα Κλινικής Νευρολογίας από το πανεπιστήμιο UCL. Είναι μέλος της Ελληνικής Νευρολογικής Εταιρίας και της Ελληνικής Εταιρίας Κεφαλαλγίας από το 2004. Στα πλαίσια της κλινικής του δραστηριότητας, ως ειδικός νευρολόγος, έχει διατελέσει επιστημονικός συνεργάτης του Γ. Ν. Α. «Γ. Γεννηματάς», του ιδιωτικού θεραπευτηρίου «Υγεία», καθώς και επιμελητής του Γενικού Νομαρχιακού Νοσοκομείου Κέρκυρας. Έχει δεκάδες διεθνείς και ελληνικές δημοσιεύσεις και συμμετοχές σε επιστημονικά συνέδρια. Από το 2003 ζει και εργάζεται ως ιδιώτης γιατρός στην Κέρκυρα. Εκ παραλλήλου, ασκεί δραστηριότητες επιστημονικού συγγραφέα με εξειδίκευση στη Νευρολογία και στην Ψυχιατρική, δραστηριότητες ενημέρωσης και επιμόρφωσης στον τομέα της Νευρολογίας και της Ψυχιατρικής και στον ευρύτερο τομέα των σχέσεων ιατρού - ασθενούς, δραστηριότητες επιστημονικού συμβούλου και εκπαιδευτή για λογαριασμό εταιριών του φαρμακευτικού τομέα, καθώς και πολυετή δραστηριότητα στον τομέα της μετάφρασης και επιμέλειας κειμένων και βιβλίων ιατρικού και ευρύτερου ιατρο-κοινωνικού ενδιαφέροντος. Έχει διατελέσει εκλεγμένο μέλος ΔΣ της Ελληνικής Εταιρίας Κεφαλαλγίας και του Ιατρικού Συλλόγου Κέρκυρας. Από το 2003 έως το 2009 υπήρξε επιστημονικός διευθυντής και τακτικός αρθρογράφος του περιοδικού εκλαϊκευμένης ιατρικής «Popular Medicine», μηνιαίου ένθετου της εφημερίδας «Καθημερινή». Σήμερα αρθρογραφεί στην εβδομαδιαία στήλη «Με κρότους και ψίθυρους» της κερκυραϊκής εφημερίδας «Καθημερινή Ενημέρωση» και είναι παραγωγός του ραδιοφωνικού ενθέτου «Επισυνάψεις» στον Κύμα FM 90,3. Έχει συγγράψει το βιβλίο εκλαϊκευμένης νευροεπιστήμης «Γνωστικός και ψυχικός εγκέφαλος» (2014), τη συλλογή έμμετρου και πεζού λόγου «Χρήζεις προστασίας» (2018), τη συλλογή φιλοσοφικού χαρακτήρα δοκιμίων «Επισυνάψεις» (2019) και την ποιητική συλλογή «Καλούπια αναπνοών» το 2021. Συμμετέχει στο καθημερινό κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι με συχνές διαλέξεις, παρουσιάσεις, εισηγήσεις, άρθρα γνώμης, δημόσιες παρεμβάσεις και πολιτική δράση.