Από τον άνθρακα στη νόηση

Όταν γεννιόμαστε στη μέση της αλυσίδας των συμβάντων με τα οποία η τάξη επεκτείνεται στο χώρο και διαρκεί στο χρόνο, είμαστε απλώς ένα μέρος μιας αλυσίδας. Αν θεωρήσουμε τη διαδικασία της ζωής με όλα τα περιεχόμενά της, μόρια, κύτταρα, άτομα, λέξεις, κατανοήσεις κλπ. ως ενιαία, δηλαδή ακολουθήσουμε μια πορεία που θα την τιτλοφορούσαμε «από τον άνθρακα στη νόηση», μπορούμε να σκιαγραφήσουμε αυτή την αλυσίδα, που έχει ως άξονα μια κοινή κινητήριο δύναμη. Τη δύναμη αυτή ταιριάζει να την ονομάζουμε λόγο, με την έννοια της τοποθέτησης παρονομαστών σε ένα προηγούμενο όλον.

Ο ίδιος λόγος, αυτός της μεθόδου εμμονής της τάξης εντός χάους αντίθετα προς τον εντροπικό νόμο του σύμπαντος (της νομοτελειακής κατηφόρας υποβάθμισης της ενέργειας έως κάποιον ουσιαστικό μηδενισμό της), εξειδικεύτηκε στο λόγο της ζωής, που εξειδικεύεται στο λόγο της επιβίωσης-προς-αναπαραγωγή, που εξειδικεύεται στο λόγο διάκρισης των ωφέλιμων και των βλαπτικών μερών του εκτός του ζωικού ατόμου κόσμου, που εξειδικεύεται στο λόγο των διάκρισης των φαινομένων από τις ουσίες, ο οποίος με τη σειρά του διακλαδώνεται σε επιμέρους εργαλειακούς για αυτόν λόγους κ.ο.κ, μέχρι να οδηγηθούμε στο εργαλείο που αποτελεί ακόμη και η κάθε συγκεκριμένη λέξη εντός ενός μυαλού, που στα χέρια των διανοούμενων πλάθει ιδέες αλλαγής του κόσμου και στα χέρια των ποιητών πλάθει νέους κόσμους. 

Η παραπάνω θεώρηση είναι θεμελιώδης ως προς τη διαπίστωση λεπτών συσχετίσεων μεταξύ φαινομένων που η συντριπτική πλειονότητα της επιστήμης και της διανόησης τα διαχωρίζει, με κλασσικότερο το διαχωρισμό ανάμεσα σε φύση και νόηση. Ένα κοινό έδαφος αιτίας, λογικής και σκοπού, δηλαδή λόγου, υπόκειται διεργασιών που εξελίσσονται ταυτόχρονα σε πολλαπλά επίπεδα.

Θα λέγαμε πως με τη γέννηση και την ανάπτυξή μας, η ειδική γνώση του σύμπαντος που περιγράφηκε ενσωματώνεται στο κάθε άτομο ανθρώπου, ωστόσο δεν μπορούμε να έχουμε καμία πρόσβαση σε αυτή, χωρίς τη συμβολοποιητική ικανότητα του εγκεφάλου μας. Η γνώση που ενσωματώνει η παραπάνω αλυσίδα μέχρι την παρούσα αιχμή της, τον ανθρώπινο νου, είναι οργανική, δεν αυτοκατανοείται και συμβαίνει ανεξάρτητα από την κάθε κατανόηση της. Ο νους μας μόνο είναι που προσθέτει την κατανόηση, ως βίωμα μιας ζώσας συνείδησης.

Η ύπαρξη είναι τάξη μέσα στο χάος, αυτή είναι προϋπόθεση γνώσης και η γνώση, με τη σειρά της, είναι προϋπόθεση κατανόησης, αλλά όλα αυτά δεν συνιστούν κατανόηση. Η κατανόηση επέρχεται κατόπιν όχι μόνο της γνώσης αλλά και του αντίθετου πόλου της γνώσης, δηλαδή της άγνοιας. Η δε γνώση της κατάστασης της άγνοιας, εκ των πραγμάτων, δεν είναι εδώ ούτε τώρα, αλλά πάντα αλλού και άλλοτε, ώστε μπορεί να είναι μόνο νοητικά συμβολική – και ταυτόχρονα, βιωματικά συγκλονιστική, ως ένα συγκινητικό δώρο προς τους Homo sapiens.