Χρειαζόμαστε, αλήθεια το συναίσθημα;

Σε έναν κόσμο που οδεύει προς μια απόλυτη επικράτηση της λογικής, ήδη και με τεχνητά μέσα, εξακολουθεί να χρειάζεται κάπου και το συναίσθημα ή είναι ένα κατάλοιπο που θα καταργηθεί στην εξέλιξη του ανθρώπου; Πολλά μπορούν να ειπωθούν, ας επικεντρωθούμε εδώ στο ένα που είναι πιο μηχανιστικού τύπου.

Η μεγάλη διαφορά των συναισθημάτων από τα συμπεράσματα έχει να κάνει με το χρόνο που χρειάζεται για την ανανέωσή τους. Τα συμπεράσματα ανανεώνονται αμέσως μόλις μια αναλυτική σκέψη ολοκληρωθεί. Τα συναισθήματα είναι μια αμιγώς εμπειρική γνώση (καθόλα συμβολική όμως, όσο και η λογική) και μεταβάλλονται μέσα από βιώματα που θα ακυρώσουν εκείνα τα βιώματα που αρχικά τα γέννησαν.

Η άποψη ότι μόνο με τη λογική, την πληροφορία ή την αυτοσυγκέντρωση μπορούμε να αλλάξουμε το πώς αισθανόμαστε είναι, παρεμπιπτόντως, υπερβολική. Το καλύτερο που κάνουμε επιδιώκοντας κάτι τέτοιο, είναι να προκαλέσουμε μέσα μας μια ατέρμονη “σύγκρουση γιγάντων” και μια ανασφαλή στάση, η οποία θα ζητά διαρκώς επιβεβαίωση από εμπειρικά στοιχεία ή συχνά και… θα τα δημιουργεί (εδώ βασίζονται οι ψυχικοί μηχανισμοί άμυνας της εκλογίκευσης και της διανοητικοποίησης, κατά την υπεράσπιση της συγκρουόμενης λογικής και της άρνησης και της προβολής, κατά την υπεράσπιση του συγκρουόμενου συναισθήματος).

Στην πληροφορική, χρησιμοποιείται η έννοια της “μη ενημερότητας” για να σημάνει την ριζική χρονική υστέρηση ή την αδυναμία ανταπόκρισης ενός αλγορίθμου σε νέα δεδομένα. Η έννοια αυτή είναι όμως ακριβώς και μια περιγραφή της διαφοράς του ανθρώπινου συναισθήματος από το ανθρώπινο συμπέρασμα. Η καθυστερούμενη ενημερότητα δεν είναι όμως μόνο αδυναμία, στην περίπτωση του ανθρώπου.

Αυτό που μοιάζει με καθυστέρηση του συναισθήματος είναι ακριβώς ο μηχανισμός που καθιστά εφικτό τον σχηματισμό διαπροσωπικών σχέσεων και κοινωνίας, ενώ αφορά και κάτι ακόμη βαθύτερο.

Καταρχάς, άνθρωποι με απόλυτη ανταπόκριση στα συμπεράσματα και μόνο σε αυτά θα επέλεγαν να μην τηρούν τις δεσμεύσεις τους, πάντα όταν τα δεδομένα θα άλλαζαν ώστε θα έπαυε να τους συμφέρει άμεσα κάτι τέτοιο. Αυτό όμως θα δημιουργούσε ασυνέχειες στη συμπεριφορά τους και θα ήταν απολύτως μη προβλέψιμοι για τους άλλους, ώστε οι μόνιμες σχέσεις τους να καταρρέουν. Αν το έκαναν όλοι αυτό, ο σχηματισμός κοινωνίας θα ήταν αδύνατος και η συμβίωση των ανθρώπων θα μετατρεπόταν σε αγώνα όλων εναντίον όλων.

Ωστόσο, το μάλλον πολύ σημαντικότερο είναι ότι η αδυναμία εξωτερικής προβλεψιμότητας γυρνά και “προς τα μέσα”, ως αδυναμία χάραξης οποιουδήποτε σχεδίου με σταθερό πρόσημο ως προς τον έξω κόσμο. Η λογική χωρίς έξωθεν προσλαμβανόμενο πρόσημο είναι αδέσποτη, ανερμάτιστη και ιπτάμενη, μια περιπλανώμενη κατάρα που δεν επιβιώνει. Έτσι, η κοινωνία, η σχέση και η ηθική δέσμευση έρχονται ως πάγια φυσική ανάγκη της κάθε νοημοσύνης που διεκδικεί αειφορία και σίγουρα του ανθρώπου, αλλά και ως αποτέλεσμα όχι της ηθικής ή της ιδεολογίας, αλλά ακριβώς της βελτιστοποίησης της ατομικής λογικής έναντι του ατομικού συναισθήματος και της οριοθέτησης μιας απόλυτης επικράτησης της πρώτης.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ