Σάββατο 02.03.2024 ΚΕΡΚΥΡΑ

Τα συναισθήματα ως παράλληλη γλώσσα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ
10 Φεβρουαρίου 2024 / 15:29
ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ

Στο βιοχημικό επίπεδο, τα συναισθήματα είναι ο πρόγονος της κλασσικά θεωρούμενης συμβολικής γλώσσας

Η μορφή που έχει ο εγκέφαλος αποτυπώνει τις περιβαλλοντικές συνθήκες που επικράτησαν κατά τη διάρκεια της εξέλιξης του ως οργάνου του σώματος (δηλαδή, η ανατομία είναι προϊόν των ιστορικών συνθηκών της ζωής). Πέρα από αυτό, στον εγκέφαλο γίνεται και αποτύπωση των συνθηκών που αφορούν τη ζωή μόνο του συγκεκριμένου ατόμου (δηλαδή, το γνωστικό περιεχόμενο, η μάθηση, είναι αντίστοιχα προϊόν των ιστορικών συνθηκών του ατόμου).

Η αποτύπωση της ατομικής ιστορίας δεν αφορά πλέον την αδρή αρχιτεκτονική μιας «αίθουσας υποδοχής, αλλά τις συνδέσεις κάθε νευρώνα με τους άλλους, προς σχηματισμό ενός ενιαίου και ιδιαίτερα πολύπλοκου δικτύου «στα ενδότερα διαμερίσματα». Αυτό γίνεται όχι με μία αλλά με δύο διαφορετικές στον εγκέφαλό μας μεθόδους διαλογής τού προς γνώση εξωτερικού κόσμου, που μπορούμε να τις πούμε και γλώσσες. Η αιτία της εμφάνισης αυτής της… διγλωσσίας στον άνθρωπο μπορεί να αναζητηθεί (και μπορούν να γίνουν κάποιες βάσιμες εικασίες, που δεν είναι του παρόντος).

Οι γλώσσες αυτές έχουν διαφορετικούς φυσικούς μηχανισμούς αλλά δεν είναι στη φιλοσοφική βάση τους διαφορετικές. Μιλώντας βέβαια για μια φιλοσοφικά ενιαία γλώσσα και έχοντας ήδη αναφερθεί στην έννοια του λόγου ως διαιρέτη του κόσμου, δημιουργείται ο σαφής υπαινιγμός ότι η γλώσσα του κόσμου είναι τα μαθηματικά! Αυτό ανοίγει μια άλλη μεγάλη συζήτηση.

Η μία εγκεφαλική γλώσσα είναι αυτή των συναισθηματικών καταστάσεων, με τη διάχυση νευροδιαβιβαστικών ουσιών που επηρεάζουν χημικά, μαζικά και με διάρκεια μεγάλες ομάδες νευρικών κυττάρων και η άλλη είναι αυτή των ροών της σκέψης, με τις διαφορετικές εντάσεις (σχετικά βάρη) των δομικών συνδέσεων (συνάψεων) των νευρώνων του, οι οποίες εντάσεις καθορίζουν τις συχνότητες των ταλαντώσεων των ηλεκτροχημικών εκφορτίσεων κάθε νευρώνα.

Ήδη τα συναισθήματα δεν αποτελούν άμεση οργανική γνώση όπως αυτή των κυττάρων ή των αισθητηρίων αλλά έχουν διαμορφωθεί σε ατομικό επίπεδο από πολλές τέτοιες γνώσεις, υπό μία έννοια «συμβολίζοντάς τις». Στο βιοχημικό επίπεδο, τα συναισθήματα είναι ο πρόγονος της κλασσικά θεωρούμενης συμβολικής γλώσσας. Η γλώσσα αυτή αποτελεί μια μεγάλη εκλέπτυνση της πρώτης, αλλά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η κάθε λέξη αποτελεί και ένα εξειδικευμένο συναίσθημα! Η διαφορά είναι και φυσική, καθώς για τα συναισθήματα οι εκκρίσεις νευροδιαβιβαστών είναι μαζικές, από ένα κέντρο προς πολλούς αποδέκτες, ενώ για τη γλώσσα, οι εκκρίσεις που συσχετίζονται με τις λέξεις και τις φράσεις συμβαίνουν ως ταλαντώσεις που διαχέονται σε πολύ στενά νευρωνικά κανάλια, στα οποία συμμετέχουν ελάχιστοι συγκριτικά νευρώνες, κάθε φορά διαφορετικά. Τα συναισθήματα ορίζονται έτσι ως «καταστατικές» λειτουργίες του εγκεφάλου, ενώ οι σκέψεις ως «διαυλικές». Τα πρώτα παράγουν παρορμήσεις προς ανακούφιση, οι δεύτερες επιθυμίες προς εκπλήρωση.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ

ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ

Ο Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος γεννήθηκε το 1971 στον Πειραιά και αποφοίτησε από το 3ο Λύκειο Χαϊδαρίου. Είναι νευρολόγος, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Παν/μίου Αθηνών και ειδικευθείς στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γ. Γεννηματάς» και στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Λονδίνου το 1999, όπου του απονεμήθηκε το Δίπλωμα Κλινικής Νευρολογίας από το πανεπιστήμιο UCL. Είναι μέλος της Ελληνικής Νευρολογικής Εταιρίας και της Ελληνικής Εταιρίας Κεφαλαλγίας από το 2004. Στα πλαίσια της κλινικής του δραστηριότητας, ως ειδικός νευρολόγος, έχει διατελέσει επιστημονικός συνεργάτης του Γ. Ν. Α. «Γ. Γεννηματάς», του ιδιωτικού θεραπευτηρίου «Υγεία», καθώς και επιμελητής του Γενικού Νομαρχιακού Νοσοκομείου Κέρκυρας. Έχει δεκάδες διεθνείς και ελληνικές δημοσιεύσεις και συμμετοχές σε επιστημονικά συνέδρια. Από το 2003 ζει και εργάζεται ως ιδιώτης γιατρός στην Κέρκυρα. Εκ παραλλήλου, ασκεί δραστηριότητες επιστημονικού συγγραφέα με εξειδίκευση στη Νευρολογία και στην Ψυχιατρική, δραστηριότητες ενημέρωσης και επιμόρφωσης στον τομέα της Νευρολογίας και της Ψυχιατρικής και στον ευρύτερο τομέα των σχέσεων ιατρού - ασθενούς, δραστηριότητες επιστημονικού συμβούλου και εκπαιδευτή για λογαριασμό εταιριών του φαρμακευτικού τομέα, καθώς και πολυετή δραστηριότητα στον τομέα της μετάφρασης και επιμέλειας κειμένων και βιβλίων ιατρικού και ευρύτερου ιατρο-κοινωνικού ενδιαφέροντος. Έχει διατελέσει εκλεγμένο μέλος ΔΣ της Ελληνικής Εταιρίας Κεφαλαλγίας και του Ιατρικού Συλλόγου Κέρκυρας. Από το 2003 έως το 2009 υπήρξε επιστημονικός διευθυντής και τακτικός αρθρογράφος του περιοδικού εκλαϊκευμένης ιατρικής «Popular Medicine», μηνιαίου ένθετου της εφημερίδας «Καθημερινή». Σήμερα αρθρογραφεί στην εβδομαδιαία στήλη «Με κρότους και ψίθυρους» της κερκυραϊκής εφημερίδας «Καθημερινή Ενημέρωση» και είναι παραγωγός του ραδιοφωνικού ενθέτου «Επισυνάψεις» στον Κύμα FM 90,3. Έχει συγγράψει το βιβλίο εκλαϊκευμένης νευροεπιστήμης «Γνωστικός και ψυχικός εγκέφαλος» (2014), τη συλλογή έμμετρου και πεζού λόγου «Χρήζεις προστασίας» (2018), τη συλλογή φιλοσοφικού χαρακτήρα δοκιμίων «Επισυνάψεις» (2019) και την ποιητική συλλογή «Καλούπια αναπνοών» το 2021. Συμμετέχει στο καθημερινό κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι με συχνές διαλέξεις, παρουσιάσεις, εισηγήσεις, άρθρα γνώμης, δημόσιες παρεμβάσεις και πολιτική δράση.