Η πολυσήμαντη πολυσημία του logos

Η διαδικασία της συγκομιδής γνώσης περιλαμβάνει, αρχικά, την αντίληψη των εντυπώσεων των φυσικών φαινομένων που συνδέονται με ένα μέρος του φυσικού κόσμου, όπως αυτά προβάλλουν πάνω στις συγκεκριμένες «υποδεκτικές επιφάνειες» (για τον άνθρωπο: αισθητήρια όργανα) των φορέων αυτών των εντυπώσεων. Στη συνέχεια, περιλαμβάνει τη διαλογή μεταξύ των φυσικά ωφελίμων και των φυσικά βλαπτικών επί των ίδιων των φορέων και τέλος, σε ένα τρίτο επίπεδο, περιλαμβάνει τη «γνώση των αοράτων», που παράγεται μέσα από την ορατή γνώση των δύο πρώτων επιπέδων. Η γνώση των αοράτων πραγματοποιείται πάνω σε εικονικές, συμβολικές, μη φυσικές διαστάσεις, που οι ίδιοι οι φορείς των εντυπώσεων και της γνώσης επινοούν, είτε εντελώς αυθαίρετα είτε με κάποιο τρόπο βάσιμα.

Έτσι, η «ανατομή» του φυσικού κόσμου από τα μάτια μας μέσω των αντανακλάσεων του φωτός αποτελεί μια ιδιότητα της ζωής, όπως αναπτύχθηκε επί ενός πλανήτη που λούζεται από τον ήλιο. Δεν αποτελεί αυθαιρεσία, ούτε επινόηση εκ του μηδενός, αλλά εξαρτημένη προσαρμογή, ως μια εξελικτική επιλογή της ζωής που αναδείχτηκε ωφελιμότερη ανάμεσα σε άλλες. Το ίδιο αυτονόητο και εξαρτημένο είναι και το δεύτερο επίπεδο γνώσης, αυτό της διαλογής των ωφελίμων και των βλαπτικών προς το φορέα των ματιών, μέσα από τη διαδικασία του συχνότερου και γρηγορότερου ατομικού θανάτου των εκτεθειμένων στα βλαπτικά συμβάντα και του σπανιότερου και αργότερου θανάτου των προστατευόμενων (φυσική επιλογή).

Στο τρίτο επίπεδο, της παραγωγής γνώσης από τη γνώση, η ανατομή των μερών της φυσικής πραγματικότητας περιλαμβάνει οπωσδήποτε στη ρίζα της μια και πάλι συγκεκριμένη και όχι τυχαία γωνία θέασης του όλου, έστω και υπόρρητη. Η γωνία αυτή τίθεται ως «ερώτημα», το οποίο δρα ως «διαιρέτης», όπου ο διαιρετέος είναι ο ίδιος ο φυσικός κόσμος και το πηλίκο είναι η εκάστοτε απάντηση, ως γνώση. Το πηλίκο της «διαίρεσης» ονομάζεται και «λόγος», με τη μαθηματική έννοια του κλάσματος, δηλαδή του «διαιρέτη ενός διαιρετέου» ή του “παρονομαστή” σε έναν «αριθμητή». Η δε επιτυχία ή η ενδεχομένως άστοχη αυθαιρεσία της ανατομής του τρίτου επιπέδου κρίνεται από την γονιμότητα της τελικής επανασυρραφής του όλου από όλα τα πηλίκα, με τη μορφή της γνώσης που συλλέγεται από ένα ή περισσότερα ερωτήματα.

Οι αριθμοί μας, οι λέξεις μας, τα ουσιαστικά, τα ρήματα, τα επιρρήματα, οι αντωνυμίες και τα επίθετα, είναι “ανατομικά νυστέρια”, τα οποία έχουν απομονώσει φαινόμενα του κόσμου που ιστορικά αξίζει να συμβολίζονται και αξίζει να αναλύονται από κοινού ή και των οποίων δοκιμάζεται επί του παρόντος αυτή η αξία, μέσω ενός καινοφανούς ερωτήματος.

Θα πρέπει λοιπόν να τονιστεί εδώ, από έναν Έλληνα συγγραφέα, ότι αυτή η καίρια για τη γνώση λέξη, η ελληνική λέξη «λόγος» (διεθνώς: logos), σημαίνει κατά μια πολυσήμαντη πολυσημία, κυριολεκτικά και όχι μεταφορικά, το σκοπό, την αιτία, τη λογική, το λογαριασμό, τη μονάδα μέτρησης, την αναλογία, τη διαίρεση, το πηλίκο, τη γλώσσα, τη δημόσια ομιλία, την ηθική δέσμευση, τη σύνθετη θεολογική έννοια του Υιού του Θεού «δι ου τα πάντα εγένετο» και ίσως και άλλα που παραβλέπω. «Κάνουμε λόγο» για κάτι, ρωτάμε «ποιος ήταν ο λόγος» για κάτι που συνέβη, υπολογίζουμε το «λόγο 7 προς 3», «δίνουμε το λόγο μας» κλπ.

Η παγκοσμίως μοναδική αυτή πολυσημία υπονοεί σαφώς την ύπαρξη κάποιας –χαμένης;-- κοινής ρίζας όλων των παραπάνω. Μια τέτοια ρίζα, εφόσον ιχνηλατηθεί, αφομοιωθεί, υποστεί συλλογική και διεπιστημονική επεξεργασία και τελικά αναδομηθεί, θεμελιώνει και μια μοναδική φιλοσοφική θεώρηση, που πάνω από όλα θα μπορούσε να είναι καθοριστική, κρίσιμα διαφοροποιητική, για αυτό που θα ονομάζαμε «διαχρονική ελληνική ταυτότητα». Με άλλα λόγια, το διαχρονικό ελληνικό θα είναι αυτό που μπορεί να εντοπίσει την κοινή ουσία και συνεκτικό στοιχείο ανάμεσα στη γνώση, τη γλώσσα, τη διαίρεση, το μέτρο, το σκοπό, την αιτία, την ομιλία, την ηθική δέσμευση, αλλά και ό, τι μπορεί να σημαίνει αυτό που έχει ονομαστεί ενσάρκωση θεού!

Η θεώρηση αυτή, της οποίας δεν γνωρίζω προηγούμενη αντίστοιχη, θα μπορούσε να προβληθεί ως κρίσιμη για ό, τι θα ονομάζεται στο μέλλον «ελληνικό». Προσωπικά, τη θεωρώ σημαντική μου κατάθεση στον κόσμο.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ