Η όραση και η ενόραση ως μορφές της γνώσης
15543753321594802812.jpg?crop=800,480)
Η Ιστορία αποκτά χρηστική αξία όταν αντιμετωπιστεί ως κανονικότητα και προοπτική. Απαραίτητα νευροβιολογικά εφόδια προς τα παραπάνω είναι η μνήμη και η φαντασία, που άλλωστε καταλαμβάνουν σημαντικό χώρο και καταναλώνουν σημαντική ποσότητα ενέργειας στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Το πώς ένα ον που βλέπει –γενικότερα: που αισθάνεται– οδηγείται να πιστέψει ότι υπάρχουν και πράγματα που δεν μπορεί να δει (ή ακόμη και που δεν θα μπορέσει να δει ποτέ), είναι μια επαναστατική στιγμή στην ιστορία των νευρικών συστημάτων, αλλά και στην ωρίμανση των ατόμων.
Αντιμέτωποι με όσες πραγματικές ανάγκες μας δεν επιλύονται από την αντανακλαστική δράση μας “εδώ και τώρα”, αρχίζουμε να σχεδιάζουμε, δηλαδή να “βλέπουμε στο μέλλον” πράγματα που κανονικά δεν βλέπουμε στο παρόν. Τότε, ανακαλύπτουμε πως ο καλύτερος αλλά και πιο διαθέσιμος σύμβουλος για το τι να περιμένουμε στο μέλλον, είναι το παρελθόν, με τη μορφή της συμβολικής γνώσης, των λέξεων και των συναισθημάτων. Η Ιστορία αποκτά χρηστική αξία όταν αντιμετωπιστεί ως κανονικότητα και προοπτική. Απαραίτητα νευροβιολογικά εφόδια προς τα παραπάνω είναι η μνήμη και η φαντασία, που άλλωστε καταλαμβάνουν σημαντικό χώρο και καταναλώνουν σημαντική ποσότητα ενέργειας στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Στη βάση της υποσυνείδητης προσδοκίας μας, να περιμένουμε πως κάτι μπορεί να υπάρχει ενώ δεν το βλέπουμε, θα μπορούσε να βρίσκεται κατά τόσο απλό, όσο η εναλλαγή μεταξύ μέρας και νύχτας. Τη στιγμή που θα πρωτοαντικρύσουμε, στο φως του ήλιου, κάτι που ήταν δίπλα μας για ολόκληρη τη νύχτα χωρίς να το ξέρουμε, ίσως γεννιέται μέσα μας αυτή η ιδρυτική για την ανθρώπινη σκέψη συνθήκη. Την επόμενη νύχτα ίσως εμπιστευτούμε αυτή την ανάμνηση, ώστε να αναβάλλουμε μια απόφασή μας μέχρι την πρωινή μας όραση.
Κάπως έτσι, καταλήγουμε να πιστεύουμε, εκτός από τα μάτια μας, εξίσου και το μυαλό μας. Το παρόν συμβαίνει ταυτόχρονα μέσα και έξω από εμάς, αλλά το παρελθόν και το μέλλον “συμβαίνουν” αποκλειστικά μέσα μας, ως ένα εναλλακτικό παρόν, οπότε η θέασή τους είναι μια μορφή όρασης που στρέφεται προς τα μέσα, την οποία μπορούμε να την ονομάσουμε και ενόραση, η οποία προστίθεται στην κυριολεκτική όρασή μας. Η όραση παρέχει εμπειρική και οργανικά βασισμένη γνώση, ενώ η ενόραση παράγει γνώση από τη γνώση, δηλαδή γνώση θεωρητική, βασισμένη σε σύμβολα.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Ο Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος γεννήθηκε το 1971 στον Πειραιά, μεγάλωσε στο Χαϊδάρι και ζει στην Κέρκυρα. Είναι νευρολόγος, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, ενώ ειδικεύτηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γεώργιος Γεννηματάς» και στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Λονδίνου. Έχει δεκάδες διεθνείς και ελληνικές επιστημονικές δημοσιεύσεις.Συμμετέχει στο καθημερινό κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι με διαλέξεις, άρθρα γνώμης και δημόσιες παρεμβάσεις. Εκτός από την παρούσα εβδομαδιαία στήλη, είναι παραγωγός του ραδιοφωνικού ενθέτου «Επισυνάψεις» στον Κύμα FM 90,3 και συγγραφέας του δοκίμιου εκλαϊκευμένης νευροεπιστήμης «Γνωστικός και ψυχικός εγκέφαλος» (ιδιοέκδοση 2014), της συλλογής έμμετρου και πεζού λόγου «Χρήζεις προστασίας» (εκδόσεις ΑΛΔΕ 2018), της συλλογής δοκιμίων φιλοσοφικού χαρακτήρα «Επισυνάψεις» (ιδιοέκδοση 2019), της ποιητικής συλλογής «Καλούπια αναπνοών» (ιδιοέκδοση 2021), της ποιητικής συλλογής «Οδηγός ισοβιτών του φθινοπώρου» (εκδόσεις Carpe Librum 2023) και του μυθιστορήματος «Εορταστικό Πρόγραμμα» (εκδόσεις Carpe Librum 2025). Επικοινωνία: [email protected]
15543753321594802812.jpg?crop=300,180)
