Οι ειδικοί πραγματικότητας

Καθώς μέχρι την εμφάνιση της τεχνολογίας δεν είχε λόγο να κάνει κάτι διαφορετικό, το μυαλό μας εμπιστεύεται αυτόματα ως συμβάν ό, τι διαπιστώνεται με τις αισθήσεις και επιφυλάσσει, αν επιφυλάσσει, μια επεξεργασία μόνο ως προς την πληροφορία. 

Η πληροφορία και η αίσθηση διαφέρουν κρίσιμα. Η πρώτη είναι ζήτημα απλού πολιτισμού, χρειάζεται ανταλλαγή λέξεων με την πηγή και μπορεί να διαψευστεί, ενώ η αίσθηση είναι αμιγές ζήτημα βιολογίας και χρειάζεται απλώς ανταλλαγή ενέργειας με την πρωτογενή πηγή της. Η περίπτωση της  τηλεμεταφοράς εντός μας των μετασχηματισμών της ενέργειας που θα προκαλούσε αισθήσεις (εικόνα, ήχος κλπ.) αποτελεί μία τρίτη περίπτωση που απαιτεί τεχνολογικά εξελιγμένο πολιτισμό.

Στο ερώτημα π.χ. περί του αν υπάρχει τούνελ που οδηγεί από την Κέρκυρα στην Ηγουμενίτσα, οι από κοινού αισθήσεις κανονικά εγκαθίδρυαν την πραγματικότητα ως αδιαμφισβήτητη. Μας αρκούσε –ποσοτικά– να μην έχουν βιώσει οι συντριπτικά περισσότεροι για ένα τέτοιο τούνελ, ώστε να πιστοποιήσουν την ιδέα ως μη συμβάν, με βάση την εμπειρία τους ή ενίοτε, μας αρκούσε –ποιοτικά– να μην έχει βιώσει τέτοιο τούνελ απλώς ένα πρόσωπο-αυθεντία, στο οποίο θα αποδίδαμε απόλυτη εγκυρότητα (έχοντας βέβαια πρώτα απαντήσει στο πρόβλημα του  πώς εμπιστευόμαστε αρχικά, πώς αναπαράγουμε ή πώς μιμούμαστε την αυθεντία).

Σε όσες κι όσους επέμεναν ότι πέρασαν το τούνελ Κέρκυρα-Ηγουμενίτσα –αλλά και σε αυτούς που από την άλλη πλευρά του παραλόγου θα ισχυρίζονταν ότι δεν υπάρχει ούτε καν η Κέρκυρα ή η Ηγουμενίτσα– η αντιμετώπιση πριν την εμφάνιση της τεχνολογίας θα ήταν απλώς διαπροσωπική: «από τη στιγμή που δεν μπορώ εγώ να δω αυτό που είδες και δεν θεωρείσαι αυθεντία, μου χρειάζονται αποδείξεις. Αν δεν έχεις αποδείξεις για το τούνελ, ο χάρτης σου θα μού είναι άχρηστος, όσο για σένα, σου εύχομαι καλή τύχη όταν τον χρησιμοποιήσεις για να πας στην Ηγουμενίτσα».

Σε κάθε περίπτωση, όμως, τώρα το αδιαμφισβήτητο της καθολικής πραγματικότητας ανατρέπεται. Θες αποδείξεις για το τούνελ; – ορίστε ένα βίντεο που με δείχνει να το διασχίζω!

Η ιστορία πρόκλησης ψευδών αισθήσεων ξεκίνησε, αν το καλοσκεφτούμε, με την ηθοποιία και το θέατρο, με σαφή τη σύμβαση περί αυτού μεταξύ ηθοποιών και θεατή, αλλά σήμερα, στα χέρια της τεχνολογίας, πέρασε από την αμφίπλευρα συνειδητή σκηνοθεσία στα απατηλά ψηφιακά βίντεο που αντιποιούνται την πραγματικότητα. Ο ερεθισμός των αισθήσεων μέσω ενός βίντεο τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να είναι πλέον τόσο πειστικός, ώστε η φτιαχτή πραγματικότητα να ενσωματώνεται στην υπάρχουσα και το τι είναι συμβάν και τι όχι να γίνεται πολύ δύσκολο να απαντηθεί. Οι ψευδείς φωτογραφίες και βίντεο που μπορεί να απεικονίσουν το αυτοκίνητό σου με εσένα οδηγό να διασχίζει το εν λόγω τούνελ, αναμειγνύοντας τα μάλιστα με πραγματικά συμβάντα την ώρα που αυτά συνέβαιναν μοιάζει να καθιστά αδύνατη την επαλήθευση της γνησιότητάς τους. 

Πέρα από τον «σκληρό» τρόπο να μάθεις, που είναι να πάθεις όταν θα πράξεις αναλόγως προς τις ψευδείς πληροφορίες του χάρτη σου, υπάρχει άραγε και «μαλάκος» τρόπος να αποκαλυφθούν έγκαιρα τα ψέματα; Η καλύτερη γνώση (τεχνολογία) βεβαίως λέει καλύτερα ψέματα, αλλά όταν λες ένα ψέμα, δεν παύει να ισχύει μια μεγάλη γενική αλήθεια: κάθε επιμέρους κομμάτι της αλήθειας γίνεται στο εξής εχθρός σου. Η επαλήθευση της γνησιότητας ενός συμβάντος είναι πάντα εφικτή σε θεωρητικό επίπεδο, διότι αλήθεια συνδέεται αναπόσπαστα, έστω και ανεπαίσθητα με όλες τις επιμέρους πλευρές, ενώ το ψέμα μόνο με μερικές. Όσο πιο εκλεπτυσμένο είναι το ψέμα σου, τόσο και περισσότερα τα άλλα ψέματα με τα οποία αναγκαστικά θα συνδυάζεται προκειμένου να εμφανιστεί ως αλήθεια, π.χ. την ώρα που λέει το βίντεό σου πως έφτανες στην έξοδο της Ηγουμενίτσας, φαίνονται μπροστά σου και πινακίδες αυτοκινήτων που δεν ταξίδευαν εκείνη την ώρα – τις οποίες δεν μπορείς να γνωρίζεις απομιμηθείς αφού δεν ήσουν εκεί.

Δεν αρκεί λοιπόν να κατασκευάσεις ένα ψεύτικο βίντεο, αλλά θα πρέπει να κατασκευάσεις έναν ολόκληρο ψεύτικο κόσμο, που συνυπάρχει, προηγείται και έπεται. Ο κόσμος ενός ψέματος μπορεί διαρκώς να διογκώνεται, εμπλουτιζόμενος με συνοδά υποστηρικτικά ψευδοσυμβάντα, αλλά πάντα θα υπάρχει ένα μέγεθος ψεύτικου κόσμου πάνω από το οποίο τα αυτά θα προσκρούσουν τελικά σε αντιφάσεις ή σπανιότητες με τις οποίες θα αποκαλυφθούν. Μοιάζει λίγο υπερβολικό για όσους δεν κατανοούν τη στατιστική, αλλά ενώ η μία σπανιότητα αποτελεί απλώς ένδειξη μιας υποψίας, η συνύπαρξη όχι δύο αλλά τριών σπανιοτήτων είναι ισχυρή απόδειξη ακόμη και χωρίς αντιφάσεις. Το θέμα είναι πάντα κατά πόσον είμαστε σε θέση κάθε φορά να αναλύσουμε όλες τις παραμέτρους, είναι δηλαδή θέμα του «τι μπορώ εγώ να γνωρίσω» και όχι γενικά του «τι μπορεί να «εγνωσθεί».

Για όσους ίσως νομίζουν ότι το επάγγελμα του ειδικού στην εικόνα αφανίζεται, η εκτίμηση είναι ότι μάλλον τώρα ξεκινά να σοβαρεύει, μετασχηματιζόμενο σε αυτό του… ειδικού στην πραγματικότητα – κάτι που άλλωστε καλούμαστε να γίνουμε και όλοι, έστω σε ερασιτεχνικό βαθμό!