Χορεύοντας με το χάος

Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο πολύπλοκη από ένα αεροπλάνο. Αν όμως κανείς δεν τολμά να οδηγήσει αεροπλάνο εκτός κι αν έχει δίπλωμα πιλότου, όλοι πασχίζουμε να προβλέψουμε το μέλλον, με εφόδια μερικές εντυπώσεις, μερικές εμπειρίες και ένα "οδηγό βασικής επιβίωσης", που μάς παρέχουν οι προηγούμενοι, συνήθως οι γονείς μας.

Ωστόσο, ο άνθρωπος έχει προσαρμοστεί και να αγαπά το απρόβλεπτο, με τον πυρήνα του είναι του! Λόγω του τρόπου έκκρισης της ντοπαμίνης, οι άνθρωποι μεγιστοποιούμε τη χαρά μας όταν είμαστε πολύ κοντά στην επίτευξη, όσο η νικη είναι ελαφρώς αβέβαιη και λιγότερο όταν νικάμε. Η έκκριση της ντοπαμίνης, που είναι ένας βασικός νευροδιαβιβαστής,  διαμεσολαβεί για αυτή τη συναισθηματική κατάσταση ευχαρίστησης, ακριβώς όπως η αδρεναλίνη διαμεσολαβεί για τη συναισθηματική κατάσταση της αγωνίας.

Η έκκριση της ντοπαμίνης είναι συνδεδεμένη όχι μόνο με την τελική και συχνά απρόβλεπτη έκβαση μιας διαδικασίας, αλλά και με την ίδια τη διαδικασία, ώστε αυτό το νευροχημικό κύκλωμα κυριολεκτικά του νοήματος της ζωής και της ελπίδας όχι μόνο είναι προσαρμογή μας στα απρόβλεπτα, αλλά έχει υπάρξει και θεμελιώδες συστατικό της ανθρώπινης προόδου απέναντι σε μια ρεαλιστικά επώδυνη και επίπονη πραγματικότητα. Αν είναι έτσι, μια τεχνητή απόλυτη πρόβλεπτική ικανότητα, που πολλοί σήμερα ονειρεύονται, θα κατέστρεφε αυτό τον χορό με το χάος, τον βασικό ανθρώπινο μηχανισμό ισορροπίας. 

Ωστόσο, μια τέτοια επίτευξη –ή, κατά κάποιους, η γέννηση του είδους που θα μας διαδεχθεί στη δυναστεία του πλανήτη, χάνοντας οι Homo sapiens την ίσως και ειδοποιό υπεροχή μας– είναι αμφίβολο ότι είναι και φυσικά εφικτός. Για παράδειγμα, κρίνεται αδύνατη η προσομοίωση όλων των δυνατών εξελίξεων έστω και ενός παιχνιδιού στο σκάκι, που ανέρχονται σε ένα αστρονομικής φύσης αριθμό, της τάξης του 10 στην 120ή δύναμη (το 1 με 120 μηδενικά δεξιά του, ~13 τάξεις δισεκατομμυρίου), αριθμός ο οποίος ανάγει την πολυπλοκότητά του παιχνιδιού σε «χάος».

Αν κάτι τέτοιο ισχύει για το σκάκι, είναι προφανές ότι θα ισχύει πολύ περισσότερο και για τον εγκέφαλο ενός ατόμου, την ιστορία του ανθρώπινου γένους και τη φυσική εξέλιξη όλων των πραγμάτων, ανεξάρτητα από το μελλοντικό βαθμό ανάπτυξης τεχνητών φορέων προβλεπτικής ικανότητας.

ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ