Η νευρολογική ουσία της κατανόησης

Η πιο εξελιγμένη και λεπτομερής ανθρώπινη αίσθηση, καθοριστική για τα βιώματά μας, είναι η όραση. Ταυτόχρονα, η πιο κατάλληλη για τη διάδοση των έτοιμων συμβολικών γνώσεων είναι η ακοή, που ας προσεχθεί ότι εμπεριέχεται και στο γραπτό λόγο, όπου ο αναγνώστης ουσιαστικά «αφηγείται στον εαυτό του» τις οπτικές μορφές της σελίδας. Ο δυτικός πολιτισμός λογαριάζεται ως «ακουστικός πολιτισμός», υπό την έννοια ότι τα ακροελάχιστα συμβολικά μέρη του, οι λέξεις, είναι πρωτίστως ήχοι (φθόγγοι).

Τα παραπάνω καθορίζουν την ιδιαίτερη οργανική φύση του φαινομένου που κοινά, οι περισσότεροι, αντιλαμβανόμαστε ως κατανόηση. Το συναίσθημα σύγχυσης ή απορίας, που οδήγησε σε μια αρχική μας ερώτηση και επιμένει, έστω και μετριασμένο, μετά από μια μη ικανοποιητική αλλά σωστή απάντηση, έχει ως νευρολογική βάση του τη «διαφωνία» μεταξύ των βιωματικών και των συμβολικών περιοχών του εγκεφάλου μας.

Οι σπουδαστές μαθηματικών συχνά καταλήγουν σε ένα ακλόνητο συμπέρασμα με βάση τα βήματα που ακολούθησαν, αλλά παραμένουν σε σύγχυση αισθανόμενοι ότι δεν το έχουν κατανοήσει βαθιά. Οι ασχολούμενοι με την εκλαΐκευση των μαθηματικών αναγνωρίζουν άλλωστε πολύ καλά τη σημασία που έχει η εκκίνηση από τα καθημερινά βιώματα στην πορεία προς τις καθαρά μαθηματικές έννοιες και τις πιο πολύπλοκες θεωρίες. Έτσι, για την κατανόηση της ισοδυναμίας δύο ισοτήτων χρησιμοποιείται το παράδειγμα της τραμπάλας, για τον «άγνωστο Χ» το θεατρικό παιχνίδι ρόλων κλπ.

Πράγματι, πολύ μεγάλο κομμάτι της σκέψης μας αφιερώνεται στο να «εξηγήσει» στη μια πλευρά μας αυτά που προσλαμβάνει ως γνώση η άλλη! Η βαθύτερη κατανόηση ενός συμβολισμού (π.χ. μιας εξίσωσης), για τον  άνθρωπο με προεκπαιδευμένο από τα βιώματα εγκέφαλο, γίνεται με την αναπαράστασή του σε μια εικόνα (χωρίς οφθαλμαπάτες, παραδοξότητες ή σκοτεινά σημεία) ενώ ακόμη βαθύτερη γίνεται με τον εντοπισμό του συμβολισμού σε ένα εσωτερικό μας «χάρτη», διαμορφωμένο από τα αισθητηριακά βιώματα. Η δε αντίστροφη διαδικασία, δηλαδή η γενίκευση ενός βιώματος σε θεωρία, είναι αυτό που κλασσικά αποδίδεται, κατά περιστάσεις και κατά το επιστημονικό πεδίο του κάθε συγγραφέα, ως αυθαίρετες ή εσφαλμένες πεποιθήσεις», «μαγική σκέψη», «υπεραπλούστευση», «λογική πλάνη», «μεροληψία του εγκεφάλου», «απρόσφορο λογικό άλμα», μονοδιάστατη σκέψη, μανιχαϊστική σκέψη κ.ά.

Όπως η συνείδηση -προτείνεται πως- είναι η ακρόαση της συνομιλίας μεταξύ των εσωτερικών μας υποκειμενικοτήτων, έτσι και η κατανόηση -προτείνεται ότι- προκύπτει από τη συνομιλία μεταξύ των διαφορετικών αντιληπτικών μας οργάνων.