Ατομική συνείδηση και συνείδηση είδους
15543753321594802812.jpg?crop=800,480)
Το παραπάνω συνεπάγεται και μια «ευθύνη είδους», πέρα από την ευθύνη μας του ατόμου, που παύει να αφορά την στενά δαρβινικά προσδιοριζόμενη επιβίωση, αλλά εισάγει τον άνθρωπο στον κόσμο αυτού που ευρύτερα ονομάζουμε ηθική
Ο άνθρωπος δεν κατανοεί τον εαυτό του μόνο ως άτομο, αλλά παράλληλα αυτοσυνειδητοποιείται και ως είδος ζωής. Η δεύτερη αυτή αυτοσυνειδητοποίηση είναι έμμεση και σε κάποιο βαθμό μάλιστα προαπαιτεί την υποχώρηση της ατομικής κατανόησης σε δεύτερο πλάνο. Ταυτόχρονα, η συνειδητοποίησή μας ως και εκπροσώπων μιας ανθρωπότητας που μας υπερβαίνει ως άτομα είναι αναγκαστικά διαπροσωπική, διαχρονική και παγκοσμιοποιητική, επεκτείνεται δηλαδή στα πρόσωπα, στο χρόνο και στο χώρο.
Το παραπάνω συνεπάγεται και μια «ευθύνη είδους», πέρα από την ευθύνη μας του ατόμου, που παύει να αφορά την στενά δαρβινικά προσδιοριζόμενη επιβίωση, αλλά εισάγει τον άνθρωπο στον κόσμο αυτού που ευρύτερα ονομάζουμε ηθική. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι οι ίδιοι οι κοινωνικοί θεσμοί μπορούν όντως να θεωρηθούν ως εύθραυστα και ρευστά σπαράγματα μιας τέτοιας, αναδυόμενης συνείδησης είδους.
Εφόσον δεν υπάρχει οργανικό αντίστοιχο αυτής, δηλαδή κάποιος υποθετικός «εγκέφαλος είδους με συνείδηση» που ασκεί επιρροή πάνω στον υποτίθεται κατώτερο ατομικό μας εγκέφαλο, είναι από φυσική άποψη δυσχερές η συνείδηση είδους να έχει κάποια οργανική βάση. Η μόνο οριακή ουσία μιας τέτοιας, συνείδησης είδους, ουσιαστικά είναι σαν να αιωρείται στο διυποκειμενικό διάστημα και να διαρκεί όσο διαρκεί η ανταλλαγή συναισθημάτων και συμβολικών γνώσεων. Η πρώτη ανταλλαγή αφορά ανθρώπους που αλληλεπιδρούν μέσω της ενσυναίσθησης και της μίμησης μεταξύ τους ως θηλαστικά, ενώ η δεύτερη καθίσταται δυνατή μόνο εντός ενός διανοητικού πολιτισμικού πλαισίου. Η ανταλλαγή συναισθημάτων μπορεί να συμβαίνει και αυτόματα, ενώ η ανταλλαγή συμβολικών γνώσεων στηρίζεται στη διάνοια.
Αυτή η καινοφανής στη φιλοσοφία έννοια «ουσίας», που εμπεριέχεται σε μια διαδικασία και όχι σε σταθερές μορφές, παρέχει όμως και μια εικασία για το τι μπορεί να είναι και η ατομική συνείδηση. Κατ' αναλογία, μπορεί να είναι ένα εύθραυστο, ρευστό και οριακό σπάραγμα επικοινωνίας («συνομιλίας») μεταξύ των -κατώτερων αυτής- πάνω από μίας εσωτερικών υποκειμενικοτήτων μέσα μας. Όταν οι άνθρωποι συνομιλούμε μεταξύ μας, παράγουμε τη συνείδησή του είδους μας, όταν παρατηρούμε τις πλευρές μέσα μας να συνομιλούν μεταξύ τους, δημιουργούμε τη δική μας ατομική συνείδηση…
ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Ο Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος γεννήθηκε το 1971 στον Πειραιά, μεγάλωσε στο Χαϊδάρι και ζει στην Κέρκυρα. Είναι νευρολόγος, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, ενώ ειδικεύτηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γεώργιος Γεννηματάς» και στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Λονδίνου. Έχει δεκάδες διεθνείς και ελληνικές επιστημονικές δημοσιεύσεις.Συμμετέχει στο καθημερινό κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι με διαλέξεις, άρθρα γνώμης και δημόσιες παρεμβάσεις. Εκτός από την παρούσα εβδομαδιαία στήλη, είναι παραγωγός του ραδιοφωνικού ενθέτου «Επισυνάψεις» στον Κύμα FM 90,3 και συγγραφέας του δοκίμιου εκλαϊκευμένης νευροεπιστήμης «Γνωστικός και ψυχικός εγκέφαλος» (ιδιοέκδοση 2014), της συλλογής έμμετρου και πεζού λόγου «Χρήζεις προστασίας» (εκδόσεις ΑΛΔΕ 2018), της συλλογής δοκιμίων φιλοσοφικού χαρακτήρα «Επισυνάψεις» (ιδιοέκδοση 2019), της ποιητικής συλλογής «Καλούπια αναπνοών» (ιδιοέκδοση 2021), της ποιητικής συλλογής «Οδηγός ισοβιτών του φθινοπώρου» (εκδόσεις Carpe Librum 2023) και του μυθιστορήματος «Εορταστικό Πρόγραμμα» (εκδόσεις Carpe Librum 2025). Επικοινωνία: [email protected]
15543753321594802812.jpg?crop=300,180)
