Η Λερναία Ύδρα της μάθησης

Κάθε εικόνα στον κόσμο μπορεί να οδηγήσει σε ένα βαθμό γνώσης όταν από αυτή συναχθούν απλουστευτικά συμπεράσματα, αλλά αυτός ο βαθμός μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά όταν η εικόνα κατανοηθεί σε βάθος.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε με ακρίβεια για το αίτιο ενός αποτελέσματος, θα πρέπει να προσδιορίσουμε κατά πόσο χωρίς την παρουσία του το συγκεκριμένο αποτέλεσμα μπορεί και πάλι να συμβαίνει, ώστε μόνο να συμβάλλει στο αποτέλεσμα μαζί και με άλλα αίτια, περίπτωση στην οποία το αίτιο είναι «μη αποκλειστικό». Αν πάλι καταφέρουμε να εντοπίσουμε τα μερικά στο σύνολό τους, τότε αυτό είναι που οδηγεί στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα με αποκλειστικό τρόπο. Το άλλο παράλληλο σημείο ενδιαφέροντος είναι αν το συγκεκριμένο αίτιο οδηγεί ταυτόχρονα, με αποκλειστικό ή μη χαρακτήρα, και σε άλλα αποτελέσματα αντί για μόνο ένα και συγκεκριμένο.

Με το πλήθος των αιτίων ενός αποτελέσματος και το πλήθος των αποτελεσμάτων ενός αιτίου, μια αρχική μονοδιάστατη αιτιακή αλυσίδα μετατρέπεται σε ένα πλέγμα συσχετίσεων. Η διάνοιά μας ρίχνεται απότομα, με τη γέννησή της, στη μέση ενός τέτοιου πελάγους, χωρίς να υπάρχει στεριά ορατή σε οποιαδήποτε κατεύθυνση.

Η προσέγγιση της έννοιας της μάθησης ως του προσδιορισμού των όλο και βαθύτερων αιτίων την καθιστά και ατέρμονη. Η κάθε αιτία προεκτείνεται διαρκώς προς τα πίσω και μάλιστα αυτή η πορεία δεν είναι μονήρης. Ο χορός των απαντήσεων του κόσμου και των ερωτημάτων μας  είναι τέτοιος, ώστε ως Λερναία Ύδρα, ο κόσμος να μάς γεννά νέα ερωτήματα μετά από κάθε απάντηση. Η πιθανή στεριά απομακρύνεται όταν κολυμπάμε προς αυτή! Σε κάθε επόμενο στάδιο της γνώσης μας είμαστε και σοφότεροι και πιο ανίδεοι, ώστε η μάθηση γίνεται έτσι μια διαδικασία αύξησης ή βελτίωσης και όχι μείωσης των ερωτημάτων μας.

Έτσι, κάθε ερώτημα γίνεται απέραντο αν δεν έχουμε ορίσει έναν τρόπο τερματισμού της αναζήτησης απαντήσεων. Η συνήθης προσέγγιση ως προς αυτό τον τερματισμό έχει να κάνει με τον εντοπισμό ενός εγγενούς ή αξιωματικού στοιχείου του αιτιακού πλέγματος, το οποίο θα πρέπει απλώς να κατανοηθεί ως… ακατανόητο ή να εξηγηθεί ως… μη εξηγήσιμο. Μια βάρκα στη μέση του πελάγου είναι καλύτερη από το τίποτα, αλλά σαφώς χειρότερη από τη στεριά (αν βεβαίως αυτή όντως υπάρχει).