Αυτό που δεν ξέρουν τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης

Ίσως ένα σημαντικό πρόβλημα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης να μην είναι μόνο η παραπληροφόρηση, η προχειρότητα, η υποβάθμιση των φυσικών σχέσεων ή η εξάρτηση, αλλά και κάτι βαθύτερο: η γενική εικόνα που σχηματίζουμε για τον άνθρωπο μέσα από αυτά. Αν ένας εξωγήινος εξερευνούσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να πληροφορηθεί τι είναι ο άνθρωπος, θα αποκόμιζε μια πληροφορία σοβαρά αλλοιωμένη και αυτό φαντάζει σοβαρό, ακόμη κι αν δεν υπάρχουν εξωγήινοι.

Τα ΜΚΔ σχηματίζουν ένα φίλτρο. Αυτό που εμφανίζεται μέσα εκεί δεν είναι ο όλος άνθρωπος, ούτε βεβαίως ο διαχρονικός άνθρωπος, αλλά ένα εξαιρετικά επιλεγμένο δείγμα μιας πολύ συγκεκριμένης εποχής. Πρώτα απ΄όλα, δεν δημοσιεύουν στα ΜΚΔ όλοι. Από αυτούς που δημοσιεύουν, καθένας προβάλλει εκείνο το μέρος του εαυτού του που επιθυμεί να δουν οι άλλοι. Δεν δημοσιεύουμε τη ζωή μας όπως πραγματικά συμβαίνει, αλλά όπως εξυπηρετεί την ψυχική μας κατάσταση – συνήθως κυριαρχούμενη από ανασφαλεια. Ο αλγόριθμος είναι που κατηγορείται ότι μας δείχνει αυτά που θέλουμε να βλέπουμε, αλλά η ανάγκη εμείς να αποκλείσουμε κάποιες πραγματικές πλευρές του εαυτού μας λειτουργεί ως φίλτρο πολύ πριν λειτουργήσει ο αλγόριθμος.

Έτσι όμως, όσο περισσότερους ανθρώπους βλέπουμε, τόσο περισσότερο σχηματίζουμε μια ψευδή εικόνα. Βλέπουμε τους πιο όμορφους, τους πιο επιτυχημένους, τους πιο θυμωμένους, τους πιο ακραίους, τους πιο δυστυχισμένους, τους πιο επιδεικτικούς, ακόμη και αν αυτοί όλοι μπορούν στην πραγματική ζωή τους να είναι πολύ πιο μέτριοι. Η καθημερινή, αμφίθυμη, αντιφατική ανθρωπότητα –εκείνη που άλλοτε αγαπά και άλλοτε αδιαφορεί, που φοβάται αλλά ταυτόχρονα βοηθά, που κάνει καλό και κακό χωρίς να είναι ούτε άγγελος ούτε τέρας– όχι μόνο δυσκολεύεται να ανέβει στην προτεραιότητα του αλγορίθμου, αλλά μάλλον δεν συμμετέχει ποτέ σε αυτόν. Οι αμέτρητοι άνθρωποι που δεν έγιναν ποτέ θέαμα, που φροντίζουν, υποχωρούν, οριοθετούν, συγχωρούν, εργάζονται και που αποτυγχάνουν, αγαπούν και θυμώνουν μετριασμένα, απλώς ραφινάρονται, χάριν των ακραίων περιπτώσεων.

Για τον άνθρωπο, ο σημαντικότερος εξωτερικός κόσμος τυχαίνει να μην είναι πλέον μόνο η φύση αλλά οι άλλοι άνθρωποι, δηλαδή αυτό που ονομάζουμε «ανθρωπόσφαιρα». Τα φίλτρα με τα οποία αντιλαμβανόμαστε την ανθρωπόσφαιρα δεν είναι μόνο τα βιολογικά αλλά και πολιτισμικά. Η εικόνα που έχουμε για την ανθρωπόσφαιρα συναντά την έμφυτη ανάγκη προς μίμηση και ο εξιδανικευμένος άλλος γίνεται και πρότυπο και αντίπαλος μαζί. Βλέπουμε τι έχει, πώς ζει, πόσο επιτυχημένος είναι, πόσοι τον θαυμάζουν, πότε θυμώνει. Και επειδή βλέπουμε κυρίως τις επιλεγμένες αυτές κορυφές, συγκρίνουμε την καθημερινότητά μας με την κατασκευασμένη εκδοχή, σύγκριση από την οποία μπορούν να γεννηθούν φθόνος, ζήλια, αίσθηση ανεπάρκειας ή κριτική στάση και καχυποψία απέναντι σε όλους τους ανθρώπους.

Όταν η αμυντική συμπεριφορά εξαπλώνεται και θεωρούμε ότι ο άλλος ενεργεί πάντοτε αλλιώς από ό,τι εμείς, η εμπιστοσύνη καταρρέει και μαζί της η δυνατότητα συνεργασίας. Τελικά, η έλλειψη εμπιστοσύνης στον άνθρωπο, που είναι το μεγαλύτερο αόρατο κοινωνικό κεφάλαιο, καθιστά ακόμη και την απλούστερη συνεργασία ύποπτη, δύσκολη και βεβαίως ακριβή.

Χάνοντας την εμπιστοσύνη στον άνθρωπο, το τίμημα δεν είναι απλώς μια πιο δυστυχής καθημερινότητα για όλους μας, μια ζωή όπου κανείς δεν μετριάζει το βάρος κανενός άλλου ώστε να σηκώνουν όλοι μεγαλύτερο, αλλά και όπου ο θάνατος μουλιάζει από την αδυσώπητη μοναξιά και διογκώνεται. Ο τερματικός σταθμός αυτής της διαδρομής είναι όμως ακόμη πιο πέρα. Προοδευτικά, μυθριδατιζόμαστε στην αδιανόητη επικράτηση ως ιδεολογίας του αντίθετου του ανθρωπισμού, του μισανθρωπισμού.