Eνσυναίσθηση και διεθνισμός την εποχή της καχυποψίας

Αν υπάρχει σήμερα ένα «προνομιακό πεδίο» για έναν νέο διεθνισμό, αυτό δεν βρίσκεται πλέον στις άλλοτε μεγάλες διακηρύξεις, αλλά στην καθημερινή, σχεδόν αόρατη οικουμενικοποίηση του ψηφιακού υποδείγματος. Εκεί όπου ο εργατικός διεθνισμός της Πρώτης Διεθνούς οραματιζόταν μια κοινότητα συμφερόντων πέρα από σύνορα, το ψηφιακό περιβάλλον έχει ήδη εγκαθιδρύσει μια κοινότητα πρακτικών: ενιαίες πλατφόρμες, κοινές μορφές επικοινωνίας, ομογενοποιημένες προσδοκίες για εργασία και έκφραση. 

Κι όμως, αυτή η νέα οικουμενικότητα δεν καταργεί τις παλιές αντιφάσεις· τις μεταφέρει σε άλλο επίπεδο. Διότι την ίδια στιγμή που ο ψηφιακός χώρος διαμορφώνει μια κοινή εμπειρία, το διεθνές πολιτικό πεδίο παραμένει βαθιά εθνικό. Η στάση της Τουρκίας απέναντι στο παλαιστινιακό, η αντιπαράθεση με το Ισραήλ, η διαχείριση του Ιράν ανεξαρτήτως της εκάστοτε διοίκησής του, ή ο διαρκής οικονομικός αποκλεισμός της Κούβας δείχνουν ότι τα διεθνιστικά αιτήματα —ανθρώπινα δικαιώματα, αλληλεγγύη, διεθνής νομιμότητα— δεν παύουν να εντάσσονται σε στρατηγικές επιδιώξεις. Το δίκαιο των Παλαιστινίων, για παράδειγμα, μπορεί να είναι υπαρκτό και τεκμηριωμένο, αλλά η επίκλησή του δεν γίνεται σε ουδέτερο πεδίο· γίνεται μέσα από ανταγωνισμούς ισχύος που το μετασχηματίζουν.

Αυτή η αντίφαση δεν είναι καινούργια. Ο εργατικός διεθνισμός γεννήθηκε ως ένα όραμα υπέρβασης του εθνικού κράτους, αλλά στην πράξη διαμορφώθηκε μέσα σε αυτό. Η ιστορική εμπειρία έδειξε ότι η συνύπαρξη με τις εθνικές πολιτικές όχι μόνο τον περιόρισε, αλλά και τον αναδιαμόρφωσε. 

Εδώ ακριβώς γεννιέται η σύγχρονη αμηχανία —και συχνά η αδιαφορία. Όταν η αλληλεγγύη εμφανίζεται επιλεκτική και η διεθνής ηθική εργαλειοποιημένη, ο πολίτης αποσύρεται. Όχι απαραίτητα επειδή δεν ενδιαφέρεται, αλλά επειδή δεν εμπιστεύεται. Και αυτή η δυσπιστία δεν στρέφεται μόνο κατά των κρατών, αλλά και κατά των ίδιων των διεθνιστικών αφηγήσεων.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μια αφηρημένη επιλογή ανάμεσα σε διεθνισμό και εθνική αφήγηση, αλλά μια πρακτική σύνθεση. 

Αν αυτή η σύνθεση δεν επιτευχθεί, τότε το πιθανότερο είναι να παγιωθεί μια διπλή αποτυχία: ένας διεθνισμός χωρίς αξιοπιστία και εθνικά αφηγήματα χωρίς πρακτική ισχύ. Και τότε, το κενό θα το καλύψει όχι μια νέα σύνθεση, αλλά ένας γενικευμένος κυνισμός — ο πιο ισχυρός αντίπαλος κάθε μορφής συλλογικής προοπτικής.