Χρειάζεται τώρα ανεξάρτητος ευρωπαϊκός μηχανισμός για τον Τύπο

Η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέρ της ιταλικής AGCOM και κατά της Meta δεν αφορά μόνο αποζημιώσεις για ειδησεογραφικό περιεχόμενο. Αφορά κυρίως το ποιος έχει τη δύναμη να καθίσει τις πλατφόρμες στο τραπέζι. Το ΔΕΕ επιβεβαίωσε ότι ένα κράτος μπορεί να επιβάλλει κανόνες διαπραγμάτευσης, να απαιτεί στοιχεία από τις πλατφόρμες και να προβλέπει μηχανισμό παρέμβασης όταν οι συνομιλίες με τους εκδότες αποτυγχάνουν. Με άλλα λόγια, αναγνώρισε ότι η αγορά δεν αυτορρυθμίζεται πλέον.

Η Ιταλία διέθετε ήδη μια ανεξάρτητη αρχή με αρμοδιότητες στα ΜΜΕ και τις επικοινωνίες. Η Ελλάδα δεν έχει αντίστοιχο φορέα. Οι αρμοδιότητες είναι διάσπαρτες: η ΕΕΤΤ ρυθμίζει τις τηλεπικοινωνίες, το ΕΣΡ τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα, ο ΟΠΙ τα πνευματικά δικαιώματα, ενώ ο ΟΣΔΕΛ εκπροσωπεί συλλογικά δημιουργούς και εκδότες. Κανείς όμως δεν μπορεί σήμερα να ζητήσει από μια πλατφόρμα στοιχεία για την οικονομική αξία που αποκομίζει από ελληνικό δημοσιογραφικό περιεχόμενο ή να επιβάλει διαδικασία διαπραγμάτευσης.

Εάν η Ελλάδα ακολουθήσει την ευρωπαϊκή κατεύθυνση, το επόμενο βήμα δεν θα είναι απλώς νέες συμφωνίες εκδοτών με τη Meta ή τη Google. Θα είναι η δημιουργία ενός μηχανισμού — μέσω νέας αρχής ή μέσω διεύρυνσης αρμοδιοτήτων υφιστάμενου φορέα — που θα μπορεί να εποπτεύει διαπραγματεύσεις, να απαιτεί διαφάνεια δεδομένων και να λειτουργεί ως διαιτητής. Παράλληλα, θα χρειαστεί συλλογική εκπροσώπηση των εκδοτών, ώστε να διαπραγματεύονται με ενιαία φωνή.

Ακόμη αποτελεσματικότερη, ωστόσο, θα μπορούσε να αποδειχθεί μια ευρωπαϊκή αρχή ή ένας κοινός ευρωπαϊκός μηχανισμός, με θεσμικό βάρος και διαπραγματευτική ισχύ συγκρίσιμη με εκείνη των ίδιων των πλατφορμών.

Η μάχη για τις ειδήσεις μπορεί να αποδειχθεί μόνο η αρχή. Η επόμενη αφορά τη χρήση δημοσιογραφικού περιεχομένου για την εκπαίδευση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Εκεί, το ζήτημα δεν θα είναι ποιος πληρώνει για ένα απόσπασμα άρθρου, αλλά ποιος αποζημιώνει για τη χρήση ολόκληρης της παραγόμενης γνώσης.

Η Ιταλία απέκτησε θεσμικό εργαλείο πριν χρειαστεί να συγκρουστεί με τις πλατφόρμες. Η Ελλάδα ίσως αναγκαστεί πρώτα να διαπιστώσει το κενό και μετά να το καλύψει. Και τότε η συζήτηση δεν θα είναι αν χρειάζεται ένας αντίστοιχος ελληνικός φορέας, αλλά γιατί άργησε τόσο.

Όσο για την αναγκαία ενιαία ευρωπαϊκή εκπροσώπηση, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: υπάρχει πράγματι ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στις πλατφόρμες ή μόνο εθνικές πρωτοβουλίες;