Μπορεί η αυτοδιοίκηση να γίνει ξανά… αυτοδιοίκηση;
Η πρωτοβουλία προέδρων κοινοτήτων στην Κεντρική Κέρκυρα επαναφέρει ένα παλιό ερώτημα: μπορούν οι κοινότητες να αποκτήσουν ξανά ουσιαστικό ρόλο ή η αυτοδιοίκηση θα παραμείνει συγκεντρωμένη γύρω από πρόσωπα και κεντρικές διοικήσεις; Ένα σχόλιο για τη συλλογικότητα, τη θεσμική αποδυνάμωση και το ενδεχόμενο χειραφέτησης των τοπικών κοινωνιών.
Η συγκρότηση πρωτοβουλίας προέδρων κοινοτήτων στην Κεντρική Κέρκυρα μπορεί εύκολα να διαβαστεί ως ακόμη ένα επεισόδιο των τοπικών ισορροπιών, ως πίεση προς τη δημοτική αρχή ή ως πρόπλασμα μιας επόμενης αυτοδιοικητικής συμμαχίας. Ίσως όμως η ουσία βρίσκεται αλλού. Ίσως το ενδιαφέρον δεν είναι ποιος στηρίζει ποιον, αλλά γιατί οι κοινότητες αισθάνονται την ανάγκη να οργανωθούν μεταξύ τους, προκειμένου να αποκτήσουν φωνή.
Η ελληνική αυτοδιοίκηση των τελευταίων δεκαετιών κινήθηκε προς τη συγκέντρωση. Οι διαδοχικές μεταρρυθμίσεις μίλησαν για αποκέντρωση, μεγαλύτερους δήμους και αποτελεσματικότητα, όμως στην πράξη η ισχύς μεταφέρθηκε προς το κέντρο: στον δήμαρχο, στη διοίκηση, στους μηχανισμούς που αποφασίζουν για πόρους, έργα και προτεραιότητες. Οι κοινότητες διατήρησαν εκλεγμένους προέδρους, αλλά χωρίς αντίστοιχες αρμοδιότητες, χωρίς πόρους και χωρίς ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης. Παρούσες θεσμικά, αλλά αδύναμες πολιτικά.
Πρόσφατη είναι η κρίση της δημοτικής αρχής ότι η παράλειψη πρόσκλησης και συμμετοχής των κοινοτήτων στη διαδικασία για τα ανταποδοτικά τέλη ήταν τυπική και, σε κάθε περίπτωση, χωρίς ιδιαίτερη σημασία.
Έτσι εξηγείται ίσως γιατί, σε πολλές περιπτώσεις, η συμμετοχή των κοινοτήτων σε κρίσιμες αποφάσεις αντιμετωπίζεται ως τυπική διαδικασία και όχι ως ουσιαστικό στάδιο διαβούλευσης. Αν οι απόψεις τους ακούγονται αλλά δεν επηρεάζουν, τότε αργά ή γρήγορα η ανάγκη συλλογικής έκφρασης γίνεται αναπόφευκτη. Όχι ως πράξη αντιπολίτευσης, αλλά ως προσπάθεια χειραφέτησης.
Μια αυτοδιοίκηση οργανωμένη από χαμηλά θα έμοιαζε διαφορετικά. Οι κοινότητες δεν θα περιορίζονταν στη μεταφορά αιτημάτων, αλλά θα είχαν πραγματικό λόγο στην ιεράρχηση έργων, στη διαχείριση μικρών πόρων, στην καθημερινότητα και στους δημόσιους χώρους. Οι κάτοικοι δεν θα εμφανίζονταν μόνο κάθε εκλογική περίοδο, αλλά θα συμμετείχαν σταθερά στη λήψη αποφάσεων. Η συλλογικότητα δεν θα ήταν σύνθημα, αλλά τρόπος διοίκησης.
Το παράδοξο είναι ότι ένα τέτοιο μοντέλο σπανίως ζητείται με επιμονή. Ίσως επειδή το πολιτικό σύστημα έχει μάθει να λειτουργεί γύρω από πρόσωπα και όχι γύρω από θεσμούς. Ίσως επειδή η συγκέντρωση εξουσίας είναι πιο διαχειρίσιμη. Ίσως επειδή οι πολίτες, έπειτα από χρόνια απογοήτευσης, αντιμετωπίζουν τον δήμο ως πάροχο υπηρεσιών και όχι ως κοινό πεδίο ευθύνης. Ή ίσως επειδή η συλλογική ισχύς δεν παράγει εύκολα πολιτική προβολή.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ
Είναι ο εκδότης - διευθυντής της Ενημέρωσης. Έχει σπουδάσει και εργαστεί ως μηχανικός και ηλεκτρονικός. Δημοσιογραφεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Έχει συνεργαστεί με σχεδόν όλες τις αθηναϊκές εφημερίδες. Διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων, τον οποίον υπηρέτησε και από τη θέση του γενικού γραμματέα στο δ.σ. επί οκτώ χρόνια. Πιστεύει πως η ισχυρότερη ιδιότητα του δημοσιογράφου στην ενημέρωση είναι το ενδιαφέρον του για τα κοινά και στην επικοινωνία η έντιμη και ανιδιοτελής διαμεσολάβηση.
