Μεσσίες κι… οινοπνεύματα!

Δεν είναι υποχρεωτικό να αποδώσουμε σε κάποιον κλασικό την επίκληση του ορθολογισμού για να φανεί η σημασία και η αξία του. Η προτροπή να επιστρέψει η κατάσταση με τα πόδια στη γη και το κεφάλι ψηλά μοιάζει αυταπόδεικτη και αυτονόητη. Μοιάζει, αλλά δεν είναι. Έτσι και στην πολιτική, αντί να επιδιώκεται η ανταπόκριση με βάση τις θέσεις, τις κινήσεις και τις επιδιώξεις, πρώτα (επι)στρατεύεται η αλλότρια δημοφιλία και ύστερα αναζητείται το πολιτικό περιεχόμενο. Το σχήμα θα ήταν απλώς οξύμωρο, αν δεν ήταν επικίνδυνο.

Η συγκυρία χαρακτηρίζεται από την απόλυτη ιδεολογική επικράτηση του νεοφιλελεύθερου ρεύματος σκέψης, που ορκίζεται στους νόμους της αγοράς. Οι συνέπειες είναι προφανείς, τόσο στην ατομική καταναλωτική δυνατότητα –σε ακραίες περιπτώσεις στα όρια της επιβίωσης– όσο και στον δημόσιο χώρο γενικότερα: από την υγεία και την εκπαίδευση έως την αυτοδιοίκηση. Η διάθεση πόρων στους τομείς αυτούς θεωρείται σπατάλη, με επιχειρηματολογία που αντλείται από αναφορές στην κακή διαχείριση του παρελθόντος.

Η πλευρά που ευαγγελίζεται την αλλαγή του μοντέλου διαχείρισης των δημόσιων πραγμάτων και τη διαφορετική διάθεση των δημόσιων πόρων, αποφεύγει συνήθως να εμβαθύνει, επιμένοντας σε γενικόλογες αναφορές, επειδή είναι ευρύτερα εύληπτες.

Οι πολίτες, με την εμπειρία και της μιας και της άλλης στρατηγικής, σήμερα οπισθοχωρούν, αναζητώντας μεσσίες, διάσημους ανθρώπους ή αφήνονται στη νοσταλγία μιας ωραιοποιημένης ιστορικής αναφοράς, πάντοτε βεβαίως με τη βοήθεια του Θεού. Τα σημάδια δεν είναι καλά. Η «συμπαθητική» προσέγγιση της πολιτικής ποτέ, πουθενά, δεν βγήκε σε καλό. Κι όπου κυριάρχησε, κράτησε λίγο, διευκολύνοντας κατά κανόνα εκδικητικές επιστροφές. Η πρόσφατη ευρωπαϊκή αλλά και η εγχώρια ιστορία βρίθει παραδειγμάτων.

Η αναγκαία επάνοδος της πολιτικής μπορεί να μη μοιάζει, ως προς το περιεχόμενο, με τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης· αναζητείται όμως το γενικότερο ήθος της μαζικής, κοινωνικής εμπλοκής με τα κοινά που τότε κυριάρχησε. Και για να μη μοιάζει όλο αυτό με ανέξοδη νοσταλγία της νεότητας –που συνήθως ωραιοποιείται– το πρόταγμα για ένα διαφορετικό κοινωνικό υπόδειγμα, ώστε να είναι άρτιο και πλήρες, χρειάζεται να περιγράφει και τη θέση στον χώρο: αυτό που αποκαλείται εξωτερική πολιτική και διεθνείς σχέσεις. Οι απαντήσεις σε αυτά τα ζητήματα παράγονται βασανιστικά και με επιδιωκόμενη τη μέγιστη λαϊκή συμμετοχή. Η δημοφιλία έρχεται —αν έλθει— μετά.