Ωρέ, πού πάμε, που θά ’λεγε κι ο Αυλωνίτης (σ.σ. ο άλλος)

Το μεγαλύτερο πρόβλημα ασφάλειας της εποχής μας δεν είναι αυτό που συνήθως προβάλλεται. Δεν είναι μόνο οι εξωτερικές απειλές. Είναι η σταδιακή αδυναμία της κοινωνίας να ελέγχει εκείνους που ασκούν τον έλεγχο.

Στο όνομα της ασφάλειας, αναπτύσσονται μηχανισμοί ολοένα πιο ισχυροί: συγκέντρωση δεδομένων, βιομετρική ταυτοποίηση, συνεχής επιτήρηση. Στα σύνορα της Ζώνης Σένγκεν, και όχι μόνο, η καταγραφή γίνεται κανόνας. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν αυτά τα εργαλεία λειτουργούν, αλλά ποιος τα ελέγχει — και με ποιον τρόπο.

Η απάντηση δεν είναι καθησυχαστική. Οι θεσμοί ελέγχου υπάρχουν, αλλά είναι ασθενέστεροι από τα συστήματα που καλούνται να επιβλέψουν. Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τη δημοκρατική λογοδοσία και η ισορροπία μετατοπίζεται αθόρυβα.

Δεν ζούμε σε έναν «παράδεισο επιτήρησης». Ζούμε σε μια κοινωνία άνιση και άδικη, που θά ’λεγε κι ο Καζαντζίδης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι μηχανισμοί ελέγχου δεν λειτουργούν ουδέτερα. Δημιουργούν κατηγορίες, προφίλ, διαφορετικές ταχύτητες πρόσβασης και αποδοχής. Διαμορφώνεται έτσι μια πραγματικότητα θεσμοθετημένων διακρίσεων.

Το πιο ανησυχητικό είναι η κανονικοποίηση. Η επιτήρηση παρουσιάζεται ως αναγκαία, η αμφισβήτησή της ως υπερβολή. Και η κοινωνία, συνηθίζοντας, υποβιβάζεται — πέφτει κατηγορία.

Μέσα σε όλα αυτά, η δημόσια συζήτηση κι αυτή συχνά κατεβαίνει επίπεδο. Η ανησυχία περιορίζεται στις καθυστερήσεις στα αεροδρόμια, όπως επισήμανε ο περιφερειάρχης Γιάννης Τρεπεκλής, συγκαλώντας και σχετική σύσκεψη. Δεν είναι ασήμαντο ζήτημα η λειτουργικότητα των εισόδων (σ.σ. και των εσόδων) — αλλά είναι ενδεικτικό και το πού μπαίνει ο πήχης. Εστιάζουμε στη ροή, όχι στο πλαίσιο. Στην ταχύτητα, όχι στην κατεύθυνση.

«Ωρέ, πού πάμε;» θα έλεγε ο Βασίλης Αυλωνίτης — και δεν θα είχε άδικο. Γιατί το ερώτημα δεν είναι πόσο γρήγορα περνάμε τα σύνορα. Είναι σε τι είδους κοινωνία περνάμε.

Με κάθε λογικό πρόσχημα, στη μεγάλη εικόνα δεν βεβαιώνεται απλώς μια κάποια — πρόσκαιρη, λένε — δυσλειτουργία των εισόδων στη χώρα, αλλά η συγκέντρωση ισχύος. Και αυτή η ισχύς, δεδομένης της —κατ’ αντιδιαστολή— συλλογικής υποχώρησης του λαϊκού παράγοντα, δεν είναι τεχνικό πρόβλημα...