«Με το βοριά που τ’ αρμενίζει και το κύμα που αφρίζει…»
Οι μεγάλες λέξεις, οι εικόνες και οι συμβολισμοί συχνά προηγούνται των δεσμεύσεων. Το ερώτημα δεν είναι τι υπόσχεται το αφήγημα, αλλά τι απομένει όταν σβήσουν τα φώτα της παρουσίασης.
Η πολιτική –και όλο συχνότερα η αυτοδιοίκηση– μοιάζει να επενδύει περισσότερο στον συμβολισμό παρά στο περιεχόμενο. Εκδηλώσεις με προσεκτικά επιλεγμένα σκηνικά, λέξεις που λειτουργούν ως συνθήματα, ανακοινώσεις που προαναγγέλλουν, «εξ' αρχής», «νέες εποχές», «επανεκκινήσεις», «ολιστικά σχέδια» ή «μεγάλες μεταρρυθμίσεις», χωρίς όμως να απαντούν στα βασικά: τι ακριβώς θα γίνει, πότε, με ποια χρήματα και με ποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Δεν πρόκειται μόνο για ελληνικό φαινόμενο. Είναι η λογική του πολιτικού μάρκετινγκ που δανείζεται όρους από τη διαφήμιση προϊόντων. Η εικόνα προηγείται της ουσίας. Το λογότυπο προηγείται του σχεδίου. Η παρουσίαση προηγείται της εφαρμογής. Ο πολίτης αντιμετωπίζεται λιγότερο ως ενεργός κριτής και περισσότερο ως κοινό που πρέπει να συγκινηθεί, να ταυτιστεί ή να αισθανθεί ότι συμμετέχει σε κάτι ελπιδοφόρο.
Η επικοινωνία ασφαλώς έχει αξία. Οι κοινωνίες χρειάζονται αφήγημα και οι ηγεσίες συμβολισμούς. Οι συμβολισμοί αποκτούν όμως νόημα μόνο όταν πατούν σε πραγματικό περιεχόμενο. Διαφορετικά μετατρέπονται σε υποκατάστατό του. Και τότε η πολιτική συζήτηση μετακινείται από το «τι αλλάζει» στο «πώς παρουσιάζεται».
Το πρόβλημα γίνεται οξύτερο σε τοπικό επίπεδο. Όταν μια δημοτική ή περιφερειακή αρχή ανακοινώνει οράματα χωρίς χρονοδιαγράμματα, χρηματοδοτήσεις χωρίς σαφείς δικαιούχους ή έργα χωρίς ώριμες μελέτες, η επικοινωνία παύει να είναι εργαλείο λογοδοσίας και γίνεται μηχανισμός αναβολής της κρίσης. Το ενδιαφέρον στρέφεται στην τελετή, όχι στο αποτέλεσμα.
Και η αντιπολίτευση συχνά παγιδεύεται στο ίδιο σχήμα: απαντά με αντι-συμβολισμούς, με εικόνες αγανάκτησης ή με συνθήματα καταγγελίας. Έτσι ο δημόσιος διάλογος καταλήγει να μοιάζει με αντιπαράθεση αφηγήσεων όπου λείπουν τα στοιχεία, οι συγκρίσεις και οι αριθμοί.
Ίσως γι’ αυτό η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς παραμένει ισχυρή. Όχι επειδή λείπουν οι υποσχέσεις, αλλά επειδή περισσεύουν οι διατυπώσεις που ακούγονται μεγάλες και αφήνουν μικρό αποτύπωμα στην καθημερινότητα.
Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, η πιο πειστική πολιτική πράξη ίσως να είναι η απλούστερη: σαφές περιεχόμενο, συγκεκριμένες δεσμεύσεις και απολογισμός αποτελεσμάτων. Λιγότερο μάρκετινγκ, περισσότερη εξήγηση. Λιγότεροι συμβολισμοί, περισσότερη λογοδοσία.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ
Είναι ο εκδότης - διευθυντής της Ενημέρωσης. Έχει σπουδάσει και εργαστεί ως μηχανικός και ηλεκτρονικός. Δημοσιογραφεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Έχει συνεργαστεί με σχεδόν όλες τις αθηναϊκές εφημερίδες. Διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων, τον οποίον υπηρέτησε και από τη θέση του γενικού γραμματέα στο δ.σ. επί οκτώ χρόνια. Πιστεύει πως η ισχυρότερη ιδιότητα του δημοσιογράφου στην ενημέρωση είναι το ενδιαφέρον του για τα κοινά και στην επικοινωνία η έντιμη και ανιδιοτελής διαμεσολάβηση.
