Νεοφιλελεύθερα πειράματα με τα σχολεία

Η συζήτηση για τα πειραματικά σχολεία στην Ελλάδα δεν είναι τεχνική· είναι βαθιά πολιτική και αξιακή. Από τη μία πλευρά, το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων αντιμετωπίζει τα πειραματικά σχολεία ως εργαστήρια εκσυγχρονισμού του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος, ως χώρους όπου μπορούν να δοκιμαστούν νέες παιδαγωγικές μέθοδοι, προγράμματα σπουδών και μορφές αξιολόγησης, με τη λογική ότι ό,τι αποδειχθεί επιτυχημένο θα γενικευτεί. Στην πράξη, όμως, αυτή η προσέγγιση συνοδεύεται από μηχανισμούς επιλογής μαθητών και από μια ρητορική αριστείας που μετατρέπει τα πειραματικά σε σχολεία αυξημένου κύρους, άρα σε κόμβους ανταγωνισμού μέσα στο ίδιο το δημόσιο σύστημα.

Οι υποστηρικτές των πειραματικών σχολείων βλέπουν σε αυτά μια αναγκαία ρωγμή στη στασιμότητα του σχολείου. Υποστηρίζουν ότι χωρίς χώρους παιδαγωγικής ελευθερίας και υψηλών προσδοκιών δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική αναβάθμιση της εκπαίδευσης και ότι η ισότητα δεν ταυτίζεται με την ομοιομορφία, αλλά με την παροχή ευκαιριών για ανάπτυξη και διάκριση. Για αυτούς, το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη σχολείων που λειτουργούν καλύτερα, αλλά το ότι το υπόλοιπο σύστημα δεν ακολουθεί.

Απέναντί τους, οι επικριτές των πειραματικών σχολείων επιμένουν ότι η διαφοροποίηση αυτή διαρρηγνύει τον πυρήνα του ενιαίου δημόσιου σχολείου. Θεωρούν πως, όσο κι αν ο λόγος περί καινοτομίας ακούγεται ελκυστικός, στην πράξη δημιουργούνται σχολεία δύο ταχυτήτων, τα οποία ευνοούν μαθητές με ήδη ισχυρό κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο, αφήνοντας τους υπόλοιπους σε ένα διαρκώς υποβαθμιζόμενο «κανονικό» σχολείο. Ο φόβος τους δεν αφορά μόνο την ανισότητα, αλλά και το ενδεχόμενο τα πειραματικά να λειτουργήσουν ως προθάλαμος μιας πιο γενικευμένης λογικής ανταγωνισμού, αξιολόγησης και έμμεσης ιδιωτικοποίησης.

Στην ουσία, η σύγκρουση δεν αφορά το αν θέλουμε καλύτερη εκπαίδευση, αλλά το αν πιστεύουμε ότι αυτή κατακτάται μέσα από νησίδες αριστείας ή μέσα από καθολική ενίσχυση όλων των σχολείων. Το Υπουργείο και οι υποστηρικτές των πειραματικών επενδύουν στη διαφοροποίηση ως μοχλό ποιότητας, ενώ οι αντίθετοι υπερασπίζονται την ιδέα ότι χωρίς ένα ισχυρό, πραγματικά ενιαίο δημόσιο σχολείο, κάθε «πειραματική» επιτυχία θα έχει ως αντίτιμο τη διεύρυνση των ανισοτήτων. Αν κάτι δείχνει αυτή η αντιπαράθεση, είναι ότι το ερώτημα για τα πειραματικά σχολεία είναι τελικά ερώτημα για το ποιο δημόσιο σχολείο θέλουμε και ποια κοινωνία είμαστε διατεθειμένοι να αποδεχτούμε.