Η διατήρηση του πληθυσμού στα μικρά νησιά απαιτεί ολοκληρωμένες πολιτικές

Τα μικρά νησιά του Ιονίου, όπως και τα υπόλοιπα μικρά νησιά της χώρας, βρίσκονται αντιμέτωπα με μια σύνθετη κρίση που απειλεί τη βιωσιμότητά τους. Η υπογεννητικότητα, η γήρανση του πληθυσμού, η έλλειψη βασικών υποδομών και η απομόνωση κατά τους χειμερινούς μήνες δημιουργούν συνθήκες που οδηγούν σταδιακά στη δημογραφική συρρίκνωση και την ερημοποίηση.

Το δημογραφικό αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη πρόκληση για τις νησιωτικές κοινωνίες. Οι κάτοικοι των μικρών νησιών καλούνται να αντιμετωπίσουν καθημερινά την ανασφάλεια που προκαλεί η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, οι δυσκολίες στις μετακινήσεις και η έλλειψη ευκαιριών απασχόλησης. Η διατήρηση του πληθυσμού δεν μπορεί να στηριχθεί σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά απαιτεί ένα συνεκτικό σχέδιο με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Δυστυχώς, η κυβέρνηση συνεχίζει να εφαρμόζει πολιτικές δύο μέτρων και δύο σταθμών. Από τη μία πλευρά υιοθετούνται ειδικές πρόνοιες για τα νησιά του Αιγαίου και, από την άλλη, τα νησιά του Ιονίου αντιμετωπίζονται ως περιοχή δεύτερης προτεραιότητας. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Διαποντίων Νήσων, οι οποίες αναδεικνύονται μόνο όταν η γεωστρατηγική τους σημασία εξυπηρετεί τον σχεδιασμό θαλάσσιων ζωνών και χαρτών, χωρίς να συνοδεύεται από αντίστοιχες πολιτικές στήριξης των κατοίκων τους.

Ακόμη και στο ζήτημα του ειδικού καθεστώτος ΦΠΑ, η Πολιτεία δεν διεκδίκησε ουσιαστικά εξαιρέσεις ή αντισταθμιστικά μέτρα για τα μικρά ακριτικά νησιά. Θα μπορούσε να είχε θεσπίσει ειδικά φορολογικά κίνητρα, να μειώσει επιβαρύνσεις και να ενισχύσει τους μόνιμους κατοίκους με στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές. Αντί γι' αυτό, επέλεξε να μην αξιοποιήσει ούτε τη συνταγματικά κατοχυρωμένη ρήτρα νησιωτικότητας.

Η απάντηση στα προβλήματα της νησιωτικότητας βρίσκεται στις ολοκληρωμένες πολιτικές. Το Μεταφορικό Ισοδύναμο πρέπει να επεκταθεί ώστε να καλύπτει και τους ναύλους των οχημάτων, ενώ στους δικαιούχους οφείλουν να περιλαμβάνονται όλοι οι κάτοικοι των νησιών. Παράλληλα, είναι αναγκαία η εφαρμογή του Υγειονομικού Ισοδυνάμου, η ενίσχυση των τηλεϊατρικών δικτύων και η αναβάθμιση κρίσιμων υποδομών, όπως τα λιμάνια, η ύδρευση, η αποχέτευση και η διαχείριση αποβλήτων.

Εξίσου σημαντική είναι η διασφάλιση της απρόσκοπτης συνδεσιμότητας των νησιών με την ηπειρωτική χώρα και η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών οικονομικής δραστηριότητας, ώστε οι τοπικές κοινωνίες να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από τον τουρισμό.

Η νησιωτικότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μειονέκτημα, αλλά ως συγκριτικό πλεονέκτημα που απαιτεί ειδικές πολιτικές και θεσμική συνέπεια. Μόνο αν καλλιεργήσουμε αίσθημα ασφάλειας και προοπτικής στους κατοίκους των μικρών νησιών θα μπορέσουμε να ανακόψουμε τη δημογραφική τους συρρίκνωση και να διασφαλίσουμε ότι θα παραμείνουν ζωντανές κοινότητες με μέλλον.