Πολιτισμοί από τον Χάντινγκτον στον Τραμπ

Ο Σάμουελ Χάντινγκτον, το 1996, μοίρασε τον κόσμο σε οκτώ πολιτισμούς: Δυτικό, Ορθόδοξο, Ισλαμικό, Κινεζικό, Ινδουιστικό, Ιαπωνικό, Λατινοαμερικανικό, Αφρικανικό. (Η Ελλάς, φαίνεται, δεν ανήκει στην Δύση!) Τους πολιτισμούς αυτούς τους έβαλε ο Αμερικανός καθηγητής να πολεμούν μεταξύ τους. Ήταν το βιβλίο του «Η Σύγκρουση των Πολιτισμών». Οκτώ στρατόπεδα έτοιμα όλα να εκστρατεύσουν εναντίον αλλήλων. Ήταν απάντηση στο βιβλίο της ίδιας εποχής, «Το Τέλος της Ιστορίας» του Φράνσις Φουκουγιάμα. Δύο τυπικές αμερικανικές προσεγγίσεις της διεθνούς πολιτικής της μεταψυχροπολεμικής περιόδου. Παρουσιάζουν τον κόσμο όχι όπως είναι, αλλά όπως οι ΗΠΑ νομίζουν ή θέλουν να είναι.

Ένας εκ των εμβληματικών ηγετών του Δυτικού πολιτισμού, ο Πάπας της Ρώμης Λέων ο 14ος, ο πρώτος Αμερικανός Πάπας, απευθυνόμενος στον Τραμπ, δήλωσε: «Χωρίς την βάση ηθικών αξιών, η δημοκρατία κινδυνεύει να γίνει είτε μία τυραννία της πλειοψηφίας είτε ένα προσωπείο κυριαρχίας των οικονομικών και τεχνολογικών ελίτ.» Ήταν σαν να έλεγε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος εξέπεσε του πολιτισμού μας. Γιατί ο κόσμος μας τελικά δεν διαιρείται σε οκτώ πολιτισμούς αλλά μόνο σε δύο: αυτόν των πολιτισμένων ανθρώπων και αυτόν των βαρβάρων. Και ο Τραμπ έδειξε για μια ακόμη φορά τον πολιτισμό στον οποίο ανήκει.

Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, προς οργή του Τραμπ, υιοθέτησε το σύνθημα «No a la Guerra!» (όχι στον πόλεμο). Και, στον αντίποδα του Έλληνα ομολόγου του, αρνήθηκε να επιτρέψει στις Αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν αεροπορικές βάσεις της χώρας του για τον πόλεμο. Στην ίδια δε γραμμή του Πάπα δήλωσε: «Η πρόκληση για την Ευρώπη δεν είναι μόνο να επανεξοπλιστεί για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα ασφάλειας και άμυνας, αλλά και να ενισχυθεί ηθικά, ώστε να συμβάλει σε μια σταθερή και ειρηνική παγκόσμια ανάπτυξη.» Ο Αμερικανός πρόεδρος, κυκλοθυμικός καθώς είναι, και αφού προηγουμένως είχε απαξιώσει μέχρι εξευτελισμού όλους τους Ευρωπαίους ηγέτες, ζήτησε εξηγήσεις από τον Ισπανό.

Η Ευρώπη, θαρραλέα και συνετά, και προ του φάσματος μιας ακροδεξιάς μισαλλοδοξίας που ανταγωνίζεται μια φιλοπόλεμη κεντροδεξιά και μια χαμένη στα πέλαγα αριστερά, πρέπει να επανέλθει στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» της. Μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ του Politico στη Βαρκελώνη, ο Ισπανός πρωθυπουργός κάλεσε την Ευρώπη να «ονειρευθεί πιο τολμηρά» και να αναδειχθεί σε «ηθικό ηγέτη» σε έναν ασταθή κόσμο. Ως πρώτο βήμα, θα προσέθετα την ανάκτηση εκ μέρους της Ευρώπης ενός αισθήματος αυτοσεβασμού. Να αποκτήσει η Ευρώπη δική της βούληση, ανεξάρτητη της βούλησης ΗΠΑ και Ισραήλ. Να μην ξανακαθαιρέσει πολιτικό ηγέτη (πχ τον Τζέρεμι Κόρμπιν του Βρετανικού Εργατικού Κόμματος) επί αντισημιτισμώ επειδή τόλμησε να κάνει κριτική στο Ισραήλ. Και να σταματήσει να πυροβολεί ενεργειακά και οικονομικά τον εαυτό της, υποστηρίζοντας διεφθαρμένα καθεστώτα και άνομες υποθέσεις στρατιωτικής επέκτασης.

ΥΓ.1: Ο Έλλην πρωθυπουργός κατηγόρησε κάποτε σε κοινοβουλευτική του αγόρευση τον τότε αρχηγό της αντιπολίτευσης Αλέξη Τσίπρα για «αριστερόχρωμο τραμπισμό». Λίγο καιρό μετά, στο Σαρμ ελ Σεΐχ, Αίγυπτο, στεκόταν πίσω από τον Τραμπ και χαζο-γελούσε με τα κρύα αστεία του Αμερικανού προέδρου εις βάρος των ηγετών που στέκονταν πίσω του σαν στρατιωτάκια. Ο κ. Μητσοτάκης είναι ο πρώτος Ευρωπαίος ηγέτης που θα πει: «Είμαστε σε πόλεμο με την Ρωσία». Αντί αναλήψεως διπλωματικών πρωτοβουλιών. Μετά την απαγωγή Μαδούρο στην Βενεζουέλα, θα πει: «Δεν είναι ώρα για το διεθνές δίκαιο». Πρωθυπουργός μιας χώρας που επικαλείται το διεθνές δίκαιο. Στην αρχή του Αμερικανο-Ισραηλινού πολέμου στο Ιράν, θα δηλώσει: «Ευτυχώς δεν είμαι Σάντσεθ.» Και μετά την πρόσφατη σφαγή 300 αμάχων στην Βηρυτό, μετά από δεκάλεπτο ισραηλινό βομβαρδισμό κατοικιών, ξεπέρασε και τον εαυτό του χαρακτηρίζοντας την σφαγή «αντιπαραγωγική».

ΥΓ.2: Το τρίτο Αμερικανικό διεθνοπολιτικό μπεστ-σέλερ της δεκαετίας του 1990, «Η Γεωπολιτική Σκακιέρα» του Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι, συμβούλου εθνικής άμυνας πολλών Αμερικανικών κυβερνήσεων, προανήγγειλε την σύγκρουση Δύσης-Ρωσίας περί την Ουκρανία. Κανείς δεν υποψιαζόταν τότε τον αιματηρότατο πόλεμο που θα ξεσπούσε, δυόμισι δεκαετίες μετά, ανάμεσα σε Δύση και Ρωσία με διακύβευμα την Ουκρανία. Σε αντίθεση με τα άλλα δύο απλουστευτικά βιβλία διεθνούς πολιτικής, εδώ είχαμε γεωπολιτική «θεωρία» και όπως κάθε γεωπολιτική «θεωρία» (από την εποχή του Μακίντερ) είχαμε κι εδώ, υπό «επιστημονικό» μανδύα, προβολή ενός πλανητικού επιθετικού σκοπού και μιας αυτοεπιβεβαιούμενης προφητείας.