Το κόστος ως εχθρός των τεχνοκρατών πιστών του

Σε έναν τεχνοκρατικό πολιτισμό, τα πάντα αντιμετωπίζονται ως ζητήματα γνώσης, παρέμβασης και κόστους. Όχι ότι ο κόσμος είναι ή θέλουμε να είναι μόνο αυτά τα τρία, αλλά ο τεχνοκρατικός πολιτισμός μας τον βλέπει μέσα από αυτό το τρίπτυχο.

Κάθε ζήτημα σήμερα αντιμετωπίζεται μέσα από τρία ερωτήματα: τι γνωρίζουμε; (δεδομένα, μοντέλα, πρόβλεψη), τι μπορούμε να κάνουμε; (τεχνολογία, πολιτική, μηχανισμοί ελέγχου) και πόσο κοστίζει; (χρήμα, χρόνος, ενέργεια, ρίσκο, αποδοτικότητα). Είναι μια λογική που διαπερνά τη σύγχρονη μηχανική, την οικονομία, την ιατρική, τη δημόσια διοίκηση.

Το κόστος δεν είναι ασήμαντο· αντιθέτως, είναι η πιο αμείλικτη διάσταση της πραγματικότητας. Αλλά είναι παρονομαστής και όχι αριθμητής, επομένως δεν μπορεί να αποτελέσει αυτοσκοπό. Είναι όριο και όχι προορισμός.

Εξάλλου, το κόστος δεν μπορεί να μειώνεται επ’ άπειρον. Κάθε μετασχηματισμός πληρώνεται σε ενέργεια, σε χρόνο, σε φθορά και σε παρενέργειες. Η ίδια η φυσική είναι που βάζει το κατώφλι ως προς την αποδοτικότητα. Κάθε τάξη απαιτεί διάχυση αταξίας αλλού και το σύμπαν επιτρέπει μόνο τοπικές νίκες απέναντι σε αυτό.

Το κόστος είναι η μόνη από τις τρεις έννοιες που είναι καθαρά περιοριστική. Η γνώση διευρύνει τους ορίζοντες, η παρέμβαση διευρύνει τις δυνατότητες, ενώ το κόστος βάζει όρια. Όταν το όριο γίνει κυρίαρχο κριτήριο, τότε η γνώση και η παρέμβαση μετατρέπονται και αυτές σε εργαλεία διαχείρισης περιορισμών.

Μια κοινωνία δεν μπορεί να γνωρίσει τα πάντα κι έτσι επιλέγει (συνειδητά ή όχι για τα μέλη της) το τι αξίζει να μελετήσει. Αν η κυρίαρχη αξία είναι η αλήθεια, η γνώση και η παρέμβαση αναζητούν την κατανόηση ακόμη και χωρίς άμεσο όφελος. Αν η κυρίαρχη αξία είναι η δικαιοσύνη, η γνώση και η παρέμβαση στρέφοναι στις κοινωνικές ανισότητες. Αν όμως η κοινωνία θεοποιήσει τη μείωση του κόστους, καταλήγει αναγκαστικά να περιστρέφεται γύρω από ζητήματα άνεσης, συντήρησης, ασφάλειας, αποφυγής κινδύνου και γενικότερα, διαχείρισης παρά δημιουργίας.

Ακριβώς όμως η απουσία έμφασης σε άυλες μη τεχνοκρατικές αξίες, παρασύρει και τα άλλα δύο μέρη του τεχνοκρατικού τριπτύχου, τη γνώση και στην παρέμβαση. όποιος οργανώνει ολόκληρο τον πολιτισμό γύρω από τη μείωση του κόστους, καταλήγει να υποδουλώνεται στο ίδιο το μέγεθος που επιδίωκε να ελέγξει. Το κόστος παύει να είναι εργαλείο λήψης αποφάσεων και γίνεται το κριτήριο που υπαγορεύει ποιες αποφάσεις επιτρέπονται. Σε ένα τέτοιο «σύμπαν», η διάγνωση σίγουρα λέγεται παρακμή και ταυτίζεται με το να ασχολούνται όλοι υπέρμετρα ή αποκλειστικά μόνο με το κόστος.

ΦΩΤΟ@PIXABAY