Άνθρωπος και «ρομποτικοί φροντιστές»

Η ιδέα ενός ρομποτικού φροντιστή για άτομα με άνοια μοιάζει με κάτι βγαλμένο από το μέλλον, όμως η πραγματικότητα είναι ήδη εδώ – απλώς πιο σύνθετη απ’ όσο θα θέλαμε.

Πρώτα απ΄όλα, υπάρχουν σημαντικές τεχνικές προκλήσεις που συχνά υποτιμώνται. Τα ρομπότ καλούνται να λειτουργήσουν σε απρόβλεπτα οικιακά περιβάλλοντα, όπου η αναγνώριση φωνής μπορεί να αποτυγχάνει λόγω ασυνάρτητου ή αλλοιωμένου λόγου. Η κατανόηση συμπεριφορών είναι περιορισμένη, ενώ η συντήρηση και το κόστος παραμένουν υψηλά. Το σημαντικότερο όμως είναι η ασφάλεια, καθώς ένα μικρό τεχνικό σφάλμα σε ένα κοινό σύστημα μπορεί να είναι απλώς ενοχλητικό, αλλά σε έναν ασθενή με άνοια μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.

Η συζήτηση γίνεται πιο σύνθετη όταν αγγίζει την έννοια της φροντίδας και της αξιοπρέπειας. Δεν πρόκειται απαραίτητα για μια επιλογή μεταξύ «ανθρώπινης αξιοπρέπειας» και «μηχανικής φροντίδας», αλλά για μια προσπάθεια διαχείρισης της κρίσης έλλειψης πόρων που περιγράφεται ευρύτερα ως δημογραφικό ζήτημα. Τα ρομπότ, τουλάχιστον εδώ, δεν εισάγονται για να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη παρουσία, αλλά για να καλύψουν κενά εκεί όπου το κοινωνικό σύστημα δεν επαρκεί.

Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν τα ρομπότ μπορούν να φροντίσουν πλήρως έναν άνθρωπο με άνοια, κάτι πραγματικά αδιανόητο επί του παρόντος. Το δίλημμα είναι τι συμβαίνει όταν η εναλλακτική δεν είναι η ιδανική ανθρώπινη φροντίδα, αλλά ένας μοναχικός θάνατος χωρίς αξιοπρέπεια. Σε αυτό το πλαίσιο, η αλληλεπίδραση με μια μηχανή μπορεί πράγματι να είναι προτιμότερη.

Ωστόσο, υπάρχει ένας λεπτός κίνδυνος: αυτό που ξεκινά ως λύση ανάγκης μπορεί να καθιερωθεί ως κανονικότητα. Αν η τεχνολογία χρησιμοποιηθεί για να καλύψει την έλλειψη της ανθρώπινης υποστήριξης, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι αυτό δεν θα γίνει νόρμα και μάλιστα, δεν υπάρχει τίποτα ως σήμερα στην ιστορική σχέση ανθρώπων και τεχνολογίας που να δίνει ελπίδα για κάτι το πιο ανθρωπιστικό. Η τεχνολογία τείνει να προηγείται των ηθών κι εθίμων, αν όχι να τα διαμορφώνει ή έστω να τα ευοδώνει.

Αν ένας ασθενής νιώσει παρηγοριά από μια μηχανή, έχει σημασία ότι αυτή η σχέση δεν θα είναι αυτό που θα λέγαμε γνήσια; Στην άνοια, η υποκειμενική εμπειρία συχνά υπερισχύει ούτως ή άλλως της αντικειμενικής πραγματικότητας. Η έμφαση δίνεται αναγκαστικά στο συναίσθημα παρά στην αντικειμενική νοητική κατάσταση του πάσχοντος, διότι μόνο αυτό απομένει. Αν κάτι μειώνει το άγχος και προσφέρει αίσθηση ασφάλειας, τότε δεν έχει θεραπευτική αξία, ανεξάρτητα από τη φύση του; Ορίζεται η φροντίδα απλώς από το πώς την κρίνουμε ως τρίτοι και από το από πού προέρχεται;

Η γενική φιλοσοφική θεώρηση του ανθρώπου απαντά πως ναι, ορίζεται. Έχει σημασία αν η φροντίδα διατηρεί την έννοια του ανθρώπου ίδια ή αν τον μεταλλάσσει με τρόπο που δημιουργεί ρήγματα στην εξέλιξή του, αν δηλαδή οι μεταβολές επέρχονται με άλματα μη προβλεπόμενα από τη βιολογική του υπόσταση. Βασική αρχή, το να βοηθιόμαστε, όχι το να μεταλλαχθούμε.

Παρά τους προβληματισμούς αυτούς, βάσει των αμείλικτων δεδομένων της υπογεννητικότητας, το μέλλον της φροντίδας πιθανότατα δεν θα είναι πλήρως ανθρώπινο ούτε πλήρως μηχανικό, αλλά ένας συνδυασμός των δύο. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι να μην αντικαταστήσουμε σε τίποτα τον άνθρωπο, αλλά να διασφαλίσουμε ότι, ακόμη και μέσα σε συνθήκες περιορισμένων πόρων, άνθρωποι θα παραμένουν παρόντες τουλάχιστον εκεί όπου έχει τη μεγαλύτερη σημασία.

ΦΩΤΟ@PIXABAY