Πόλεμος, πατήρ πάντων;

Ο πόλεμος, σε τόσα μέτωπα πλέον και με τόσο καθοριστικές συνέπειες, επαναφέρει αναγκαστικά το πολιτικό ζήτημα. Η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή δεν είναι ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Το γεγονός ότι την τράπουλα ανακατεύει σήμερα ο δικέφαλος Ιανός ΗΠΑ–Ισραήλ αποτελεί ασφαλώς επιθετική ενέργεια. Ταυτόχρονα όμως εντάσσεται σε μια ευρύτερη διαδικασία αναδιάταξης της παγκόσμιας σκακιέρας.

Τα επεισόδια αυτής της αναδιάταξης έχουν ξεκινήσει εδώ και δεκαετίες, ουσιαστικά από τη στιγμή που κατέβηκε η κόκκινη σημαία από τον ιστό του Κρεμλίνου και τερματίστηκε ο διπολισμός που όριζε το βασικό πεδίο της διεθνούς αντιπαράθεσης έως και πριν από τριάντα και σαράντα χρόνια.

Ο κίνδυνος σήμερα είναι να παγιδευτούμε σε μια απλή λογική στρατοπέδων, επιλέγοντας ποια από τις κυρίαρχες επιδιώξεις μοιάζει πιο αρεστή – για χίλιους λόγους και συνήθως σύμφωνα με το εκάστοτε εθνικό αφήγημα. Όμως παράλληλα αναδύεται ξανά το κοινωνικό ζήτημα, που διατρέχει και συνδέει οριζόντια τους λαούς και στις δύο πλευρές των συγκρούσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, το οποίο συχνά λοιδορείται ως παρωχημένο αλλά στην πραγματικότητα έχει συκοφαντηθεί από έναν βαθιά ριζωμένο ραγιαδισμό, πρώτη έρχεται η αλληλεγγύη προς τους βασανισμένους και τα θύματα των επιθέσεων. Πρόκειται για μια στοιχειώδη ηθική στάση, που ταυτόχρονα παραπέμπει σε ένα διαφορετικό υπόδειγμα ανθρώπινων σχέσεων και συλλογικής ζωής.

Η υποστήριξη των λαών που βρίσκονται υπό πίεση στοχεύει ακριβώς στην ενίσχυσή τους, ώστε, διαπραγματευόμενοι την υπόσταση και την κυριαρχία τους, να μην εξαναγκαστούν σε υποχωρήσεις που θα μετέτρεπαν τελικά τον αγώνα τους σε πύρρειο.

Γι’ αυτό έχει σημασία να στηριχθούν οι λαοί που βρίσκονται σήμερα στο στόχαστρο: οι Πέρσες, οι Παλαιστίνιοι, οι Βενεζουελάνοι, οι Κουβανοί — οι ίδιοι και η θεσμική τους υπόσταση όπου αυτή υφίσταται και απειλείται.

Η κυρίαρχη εθνική αφήγηση, όπως ιστορικά συγκροτήθηκε μέσα από επιλογές ολιγαρχιών και την υποταγή των κοινωνιών —διαδικασίες σύνθετες που συχνά απλουστεύονται— δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική οπτική. Χρειάζεται η αναζήτηση μιας διαφορετικής θέσμισης, στην επιδίωξη της οποίας το κοινωνικό ενοποιητικό στοιχείο θα επανέλθει στο προσκήνιο.

Δύσκολα πράγματα. Αλλά μήπως ο ολέθριος ασκός του Αιόλου που άνοιξε σκορπώντας τον θάνατο μπορεί να θεωρηθεί εύκολη υπόθεση;