Ενόψει εκλογών και συνταγματικής αναθεώρησης
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η εναλλαγή προσώπων, αλλά η αναζήτηση νέων συλλογικών υποκειμένων που να αντιστοιχούν στην κοινωνία του 21ου αιώνα.
Καθώς ανοίγει η συζήτηση για τις επόμενες εκλογές και τη συνταγματική αναθεώρηση, θα περίμενε κανείς να αναμετρηθούμε με τα μεγάλα ερωτήματα της εποχής: ποιος παράγει τον πλούτο και ποιος τον καρπώνεται, ποιος αποφασίζει και προς όφελος ποιου, πώς ανασυγκροτείται η δημοκρατική συμμετοχή.
Αντί γι’ αυτό, η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από πρόσωπα, δημοσκοπήσεις και επικοινωνιακές επιδόσεις. Σαν να έχει εξαφανιστεί η βασική αντίθεση των σύγχρονων κοινωνιών: η σχέση κεφαλαίου και εργασίας.
Βεβαίως, η κοινωνία του 2026 δεν είναι εκείνη του φορντισμού. Ο εργάτης του μεγάλου εργοστασίου έχει δώσει τη θέση του στον επισφαλή εργαζόμενο των υπηρεσιών, στον freelancer, στον διανομέα πλατφόρμας, στον νέο που αλλάζει συνεχώς δουλειές και αδυνατεί να σχεδιάσει το μέλλον του. Μαζί με την παλιά κοινωνική πυραμίδα φάνηκε να καταρρέουν και οι πολιτικές μορφές που τη συνόδευαν: το μαζικό κόμμα, οι ισχυρές οργανώσεις, οι σταθερές συλλογικές ταυτότητες.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι εξέλιπε η ανάγκη συλλογικού υποκειμένου. Το αντίθετο. Ενώ η εργασία εξατομικεύτηκε, το κεφάλαιο οργανώθηκε ακόμη περισσότερο: μέσα από κράτη, υπερεθνικούς θεσμούς, αγορές, πλατφόρμες και μηχανισμούς ισχύος. Η μία πλευρά διαπραγματεύεται ως άτομο, ενώ η άλλη δρα ως θεσμός. Πρόκειται για μια άνιση μάχη προαναγγελθέντος τέλους.
Κι όμως, αντί να αναζητούμε νέες μορφές συλλογικής έκφρασης, η πολιτική διολισθαίνει στην προσωποποίηση. Όχι κατ’ ανάγκην στον ηγέτη με πολιτική, αλλά στο αναγνωρίσιμο πρόσωπο που διαθέτει ήδη δημοσιότητα και επιχειρεί να μεταβολίσει πολιτικά την αναγνωρισιμότητά του, ψελλίζοντας κάτι που μοιάζει με πολιτικό λόγο. Η αναγνωρισιμότητα γίνεται υποκατάστατο της αντιπροσώπευσης. Η εικόνα υποκαθιστά το πρόγραμμα. Η συνεχής έκθεση συνυπάρχει με την αδιαφάνεια των πραγματικών πολιτικών επιλογών.
Ίσως αυτό να εξηγεί και τη στάση των νέων. Δεν είναι αδιάφοροι για την πολιτική. Είναι δύσπιστοι απέναντι σε μορφές που τους ζητούν να λειτουργούν ως κοινό και όχι ως συμμέτοχοι.
Ενόψει εκλογών και συνταγματικής αναθεώρησης, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η δημοκρατία μπορεί να ξαναγεννήσει συλλογικές μορφές έκφρασης που να αντιστοιχούν στην κοινωνία του 21ου αιώνα. Γιατί χωρίς πολίτες που συμμετέχουν, ελέγχουν και συνδιαμορφώνουν, η δημοκρατία κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια εναλλαγή προσώπων μπροστά σε ένα κοινό θεατών.
Αυτό δεν είναι πολιτική. Είναι καρικατούρα και θέατρο σκιών.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ
Είναι ο εκδότης - διευθυντής της Ενημέρωσης. Έχει σπουδάσει και εργαστεί ως μηχανικός και ηλεκτρονικός. Δημοσιογραφεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Έχει συνεργαστεί με σχεδόν όλες τις αθηναϊκές εφημερίδες. Διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων, τον οποίον υπηρέτησε και από τη θέση του γενικού γραμματέα στο δ.σ. επί οκτώ χρόνια. Πιστεύει πως η ισχυρότερη ιδιότητα του δημοσιογράφου στην ενημέρωση είναι το ενδιαφέρον του για τα κοινά και στην επικοινωνία η έντιμη και ανιδιοτελής διαμεσολάβηση.
