Η ενδεκάτη ώρα πριν το γεωτρύπανο

Η διενέργεια γεωτρήσεων ανοικτά της Κέρκυρας για τη διερεύνηση δυνητικά εξορύξιμων υδρογονανθράκων δεν αποτελεί καινούρια υπόθεση. Οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν προχθές ανάμεσα στην κρατική διαχειριστική εταιρεία και τους εκπροσώπους των τοπικών αρχών περιορίστηκαν, λίγο-πολύ, περί διαγραμμάτων και σε τοποθετήσεις επί της αρχής. Ωστόσο, έχει ήδη χαθεί πολύτιμος χρόνος, με τη δημιουργία τετελεσμένων και με τον κίνδυνο, στο τέλος της ημέρας, να γίνει αποδεκτό «ό,τι προαιρείσθε» από τους τοπικούς παράγοντες. (Σ.σ. Κάτι ανάλογο δεν έγινε και με την κύρωση της σύμβασης για τη μαρίνα μεγάλων σκαφών στο λιμάνι;).

Το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε πριν από τη συμβασιοποίηση των διερευνητικών γεωτρήσεων ήταν το κρισιμότερο για τη διασφάλιση των συμφερόντων της τοπικής κοινωνίας και την προστασία του περιβάλλοντος. Παρήλθε αβλεπτί και αμαχητί. Πλέον, δεν πρόκειται για διάλογο από μηδενική βάση, αλλά για το ακανθώδες πεδίο της διαμόρφωσης των όρων της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), χωρίς την οποία δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν γεωτρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό μπορεί να ενσωματωθούν όλες οι αξιώσεις των τοπικών κοινωνιών και όχι αποκλειστικά αναφορές σε διεθνείς διατάξεις περί προστασίας του περιβάλλοντος.

Το 2017, το Περιφερειακό Συμβούλιο Ιονίων Νήσων γνωμοδότησε επί της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), η οποία αποτέλεσε προϋπόθεση για την επιλογή των θαλάσσιων «οικοπέδων» και τη στρατηγική κατεύθυνση αξιοποίησης του Ιονίου και της Αδριατικής.

Στην επόμενη, τεχνική φάση — ενόψει της κατάθεσης της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για τις διερευνητικές γεωτρήσεις — η θεσμική κοινωνία και η αυτοδιοίκηση έχουν ουσιαστικό έργο να επιτελέσουν:

Πρώτον, κατά τη φάση ανάρτησης της ΜΠΕ στο Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο, η Περιφέρεια και οι Δήμοι οφείλουν να καταθέσουν αιτιολογημένη και τεχνικά τεκμηριωμένη γνωμοδότηση. Αυτό προϋποθέτει ανάθεση σε ανεξάρτητους επιστημονικούς συμβούλους (θαλάσσια οικολογία, ασφάλεια γεωτρήσεων, διαχείριση κινδύνου) και δημόσια συνεδρίαση για τη διαμόρφωση θέσης. Η γνωμοδότηση πρέπει να περιλαμβάνει ρητές και συγκεκριμένες προτάσεις όρων προς ενσωμάτωση στην ΑΕΠΟ.

Δεύτερον, τα ανταποδοτικά οφέλη πρέπει να είναι ποσοτικοποιημένα και δεσμευτικά, όπως:

– Σύσταση Τοπικού Ταμείου Υποδομών, με ετήσια εισφορά επί του κύκλου εργασιών ή, κατ’ ελάχιστον, σταθερό ποσό ανά στάδιο έργου, αποκλειστικά για έργα ύδρευσης, αντιπλημμυρικής προστασίας, οδικής ασφάλειας και πολιτικής προστασίας.

– Περιβαλλοντική εγγύηση πριν από την έναρξη γεώτρησης, ύψους συγκεκριμένου ποσοστού επί του προϋπολογισμού, με αυτοδίκαιη ενεργοποίηση σε περίπτωση περιβαλλοντικής ζημίας.

– Μόνιμος ανεξάρτητος σταθμός θαλάσσιας περιβαλλοντικής παρακολούθησης στο Ιόνιο, με δημόσια πρόσβαση στα δεδομένα και συγχρηματοδότηση ερευνητικών ιδρυμάτων.

– Ρήτρα τοπικής απασχόλησης (ελάχιστο ποσοστό μη εξειδικευμένων και εξειδικευμένων θέσεων) και χρηματοδότηση προγραμμάτων κατάρτισης.

– Προκαθορισμένο και πλήρως χρηματοδοτημένο σχέδιο αντιμετώπισης ρύπανσης, με σαφείς χρόνους απόκρισης και πρόβλεψη αξιοποίησης τοπικών μέσων.

Τρίτον, απαιτείται θεσμική παρουσία και διαρκής εποπτεία. Η αυτοδιοίκηση οφείλει να ζητήσει τη συγκρότηση Μόνιμης Επιτροπής Παρακολούθησης Έργου, με συμμετοχή της Περιφέρειας, των Δήμων και επιστημονικών φορέων, με πρόσβαση σε επιχειρησιακά στοιχεία και δικαίωμα δημόσιας αναφοράς. Παράλληλα, να απαιτήσει ρητή αναφορά στην ΑΕΠΟ για διασυνοριακή ενημέρωση και εφαρμογή της Σύμβασης Espoo, δεδομένης της γεωγραφικής ιδιαιτερότητας και της εγγύτητας με άλλες παράκτιες χώρες της Αδριατικής. 

Τέλος, εφόσον οι παρατηρήσεις των τοπικών αρχών δεν ενσωματωθούν επαρκώς, η αυτοδιοίκηση οφείλει να εξετάσει τη χρήση των ένδικων μέσων που προβλέπει η νομοθεσία περί περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Το 2017 υπήρξε ενημέρωση και γνωμοδότηση. Η ΑΕΠΟ, όταν εκδοθεί, θα βάλει τους όρους. Αν απουσιάζουν οι τοπικοί θεσμοί και φορείς, πάει πέταξε το πουλάκι.