Ραγιαδισμός και vibecession
Το ιστορικό ανάλογο του ραγιαδισμού είναι προφανώς αυτό που περιγράφεται στην Ιστορία των Ελλήνων.
Η λέξη «ραγιάς» είναι τουρκικής προέλευσης και σημαίνει τον υποτελή σε χαράτσι ξένης διοίκησης. Το ιστορικό ανάλογο του ραγιαδισμού είναι προφανώς αυτό που περιγράφεται στην Ιστορία των Ελλήνων.
Ωστόσο, ο ραγιαδισμός είναι και ένα κοινωνιολογικό σύνδρομο. Η πιο κοντινή σύγχρονη μορφή του περιγράφεται ως παθητική επιθετικότητα απέναντι σε μια εξουσία που βιώνεται ως ξένη, άδικη, ανεξέλεγκτη.
Ως παθητική επιθετικότητα, ο ραγιαδισμός δεν είναι μόνο υποτέλεια, αλλά διαθέτει έναν εξίσου ισχυρό δεύτερο πόλο: αυτόν μιας «επανάστασης», στην οποία τα κίνητρα είναι η επιστροφή σε ένα παρελθόν εξιδανικευμένο ως ανάμνηση ή ως περιγραφή τρίτων και η αδιαφορία για το μέλλον έναντι ενός ζοφερού παρόντος που έτσι βιώνεται.
Το λαϊκό συναίσθημα που αντιστοιχεί στο βίωμα της υποτέλειας αποτυπώνεται στις σχετικές μετρήσεις στις ΗΠΑ από το 2022 και μετά και περιγράφεται ως vibecession· ένας νεολογισμός αμερικανικής προέλευσης που προκύπτει από τη σύμπτυξη του «κυρίαρχου συναισθήματος» (vibes) και της ύφεσης (recession). Είναι η παραδοξότητα, ως περιγράφεται, οι οικονομικοί δείκτες να βελτιώνονται, αλλά η ψυχολογία των ανθρώπων να επιδεινώνεται ώστε η ύφεσή της να μην ακολουθεί την ανάπτυξη.
Η ύπαρξη, όμως, του δεύτερου πόλου είναι προφανές ότι δεν γίνεται εύκολα αντιληπτή, ιδίως από την πλευρά του «ραγιά». Η προσπάθεια εξόδου από αυτή την κατάσταση απαιτεί ένα είδος «ψυχανάλυσης», που συνίσταται αρχικά στη συνειδητοποίηση και των δύο πόλων και ιδίως του δεύτερου και μετά, κατά σειρά, του τι μπορεί γενικά να επιτευχθεί, τι θέλουμε εμείς οι ίδιοι να επιτευχθεί και τι πρέπει να πράξουμε προς αυτή την κατεύθυνση.
Το τι πρέπει να πράξουμε (σε πληθυντικό) απαιτεί μια ιδιαίτερη επισήμανση: στηρίζεται πάντα στη συλλογική ευφυία, η οποία στην περίπτωση των ανθρώπινων κοινωνιών αναδύεται πάντα ως ένας μέσος όρος κατώτερος της ατομικής ευφυίας μεγάλου ποσοστού επιμέρους μελών, που με βάση αυτήν, καταλήγουν πολύ εξυπνότερα στο «τι να πράξω εγώ ο ίδιος». Έτσι, το αποτέλεσμα της συλλογικής «ψυχανάλυσης», ακόμη και αν γίνει, παραμένει, εξ ορισμού, διαρκώς ατελές και διαρκώς πίσω από τις νέες συνθήκες.
ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Ο Κωνσταντίνος Χρ. Σπίγγος γεννήθηκε το 1971 στον Πειραιά, μεγάλωσε στο Χαϊδάρι και ζει στην Κέρκυρα. Είναι νευρολόγος, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, ενώ ειδικεύτηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γεώργιος Γεννηματάς» και στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του Λονδίνου. Έχει δεκάδες διεθνείς και ελληνικές επιστημονικές δημοσιεύσεις.Συμμετέχει στο καθημερινό κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι με διαλέξεις, άρθρα γνώμης και δημόσιες παρεμβάσεις. Εκτός από την παρούσα εβδομαδιαία στήλη, είναι παραγωγός του ραδιοφωνικού ενθέτου «Επισυνάψεις» στον Κύμα FM 90,3 και συγγραφέας του δοκίμιου εκλαϊκευμένης νευροεπιστήμης «Γνωστικός και ψυχικός εγκέφαλος» (ιδιοέκδοση 2014), της συλλογής έμμετρου και πεζού λόγου «Χρήζεις προστασίας» (εκδόσεις ΑΛΔΕ 2018), της συλλογής δοκιμίων φιλοσοφικού χαρακτήρα «Επισυνάψεις» (ιδιοέκδοση 2019), της ποιητικής συλλογής «Καλούπια αναπνοών» (ιδιοέκδοση 2021), της ποιητικής συλλογής «Οδηγός ισοβιτών του φθινοπώρου» (εκδόσεις Carpe Librum 2023) και του μυθιστορήματος «Εορταστικό Πρόγραμμα» (εκδόσεις Carpe Librum 2025). Επικοινωνία: [email protected]
