Η πολιτική των influencers
Η εποχή των social media δεν άλλαξε μόνο την επικοινωνία· άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η πολιτική. Όταν η αναγνωρισιμότητα μετατρέπεται σε προσόν εξουσίας και οι ακόλουθοι σε εκλογική πελατεία, η δημοκρατία δεν επιλέγει τους ικανότερους, αλλά τους διάσημους.
Δεν είναι ο ναρκισσισμός εφεύρημα της εποχής μας. Είναι όμως η πρώτη φορά που μετατρέπεται τόσο εύκολα σε πολιτικό προσόν.
Η ψηφιακή δημόσια σφαίρα ανέτρεψε μια θεμελιώδη σχέση της δημοκρατίας. Για δεκαετίες η αναγνωρισιμότητα ήταν συνήθως αποτέλεσμα μιας πολιτικής διαδρομής. Σήμερα συμβαίνει ολοένα και συχνότερα το αντίστροφο: η αναγνωρισιμότητα προηγείται και η πολιτική ακολουθεί.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οικοδόμησαν μια οικονομία της προσοχής. Η αξία δεν μετριέται με όσα γνωρίζει, δημιουργεί ή προσφέρει κάποιος, αλλά με το πόσο συχνά εμφανίζεται στις οθόνες μας. Likes, followers και προβολές λειτουργούν ως δείκτες κοινωνικής επιρροής, ενώ ο αλγόριθμος ανταμείβει την υπερβολή, τη σύγκρουση και την αδιάκοπη αυτοπροβολή. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η υπερέκθεση δεν είναι απλώς μια επικοινωνιακή πρακτική· γίνεται τρόπος συγκρότησης της προσωπικότητας. Ο δημόσιος εαυτός καταλήγει να αντικαθιστά τον πραγματικό.
Έτσι γεννιέται μια νέα μορφή οπορτουνισμού. Δεν βασίζεται στην αλλαγή ιδεολογίας ούτε στη μεταπήδηση από κόμμα σε κόμμα. Βασίζεται στην εξαργύρωση της δημοσιότητας. Οτιδήποτε παράγει αναγνωρισιμότητα –η τηλεόραση, ο αθλητισμός, η τέχνη, η επιχειρηματικότητα ή ακόμη και μια προσωπική περιπέτεια– μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό κεφάλαιο. Το ερώτημα δεν είναι πλέον «τι έχεις προσφέρει στην κοινωνία», αλλά «πόσοι σε γνωρίζουν».
Δεν ευθύνονται γι' αυτό τα κοινωνικά δίκτυα καθαυτά. Έδωσαν βήμα σε ανθρώπους που δεν είχαν πρόσβαση στον δημόσιο λόγο και ανέτρεψαν κλειστά συστήματα ενημέρωσης. Εκείνο που αλλοιώνει τη δημοκρατία είναι η κυριαρχία της εικόνας επί της κρίσης. Όταν η ορατότητα εκλαμβάνεται ως απόδειξη ικανότητας, η πολιτική μετατρέπεται σε αγορά προσωπικών brands.
Η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας δεν είναι ότι οι πολιτικοί χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα. Είναι ότι η κοινωνία κινδυνεύει να συγχέει τη δημοτικότητα με την καταλληλότητα και την προβολή με τη νομιμοποίηση. Από τη στιγμή που ο αριθμός των ακολούθων αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα από το περιεχόμενο των ιδεών, η δημοκρατία παύει να επιλέγει τους ικανότερους. Επιλέγει τους διάσημους...
* Η σύμπτωση με πρόσωπα και πράγματα δεν είναι καθόλου τυχαία.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ
Είναι ο εκδότης - διευθυντής της Ενημέρωσης. Έχει σπουδάσει και εργαστεί ως μηχανικός και ηλεκτρονικός. Δημοσιογραφεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Έχει συνεργαστεί με σχεδόν όλες τις αθηναϊκές εφημερίδες. Διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων, τον οποίον υπηρέτησε και από τη θέση του γενικού γραμματέα στο δ.σ. επί οκτώ χρόνια. Πιστεύει πως η ισχυρότερη ιδιότητα του δημοσιογράφου στην ενημέρωση είναι το ενδιαφέρον του για τα κοινά και στην επικοινωνία η έντιμη και ανιδιοτελής διαμεσολάβηση.
