Το καμπανάκι της ευρωπαϊκής Εισαγγελίας
Η Ελλάδα βρίσκεται, για ακόμη μία φορά, μπροστά σε ένα τεστ θεσμικής ωριμότητας.
Όταν ένα αριθμητικά σεβαστό μέρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του κυβερνώντος κόμματος —μαζί με στελέχη της εκτελεστικής εξουσίας— τίθεται υπό τον έλεγχο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για απάτες εις βάρος δημόσιων και ευρωπαϊκών πόρων, δεν πρόκειται απλώς για ποινική υπόθεση· πρόκειται για θεσμική κρίση. Η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται επειδή αποκαλύπτονται σκάνδαλα, αλλά επειδή συχνά αδυνατεί να τα αντιμετωπίσει.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία είναι αποκαλυπτική. Στην Ιταλία, η Mani Pulite (1992) ξεσκέπασε ένα σύστημα θεσμοποιημένης δωροδοκίας και παρέσυρε ολόκληρο το πολιτικό κατεστημένο. Στην Ισπανία, το Caso Gürtel (2009–2018) αποκάλυψε διαπλοκή, ξέπλυμα χρήματος και κομματικά «μαύρα ταμεία», οδηγώντας σε πτώση της κυβέρνησης.
Στη Γαλλία, ο Jacques Chirac (καταδίκη 2011) κρίθηκε ένοχος για κατάχρηση δημόσιου χρήματος. Στη Γερμανία, ο Christian Wulff (παραίτηση 2012) αποχώρησε υπό το βάρος κατηγοριών για προσωπικά ωφελήματα, πριν καν αποφανθεί η Δικαιοσύνη, η οποία τελικά τον δικαίωσε. Στη Σουηδία, αντίστοιχες υποθέσεις δεοντολογίας οδηγούν διαχρονικά σε άμεσες παραιτήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: τα αδικήματα αλλάζουν μορφή —η ανοχή όχι. Εκεί όπου η αντίδραση είναι άμεση, η δημοκρατική πεποίθηση των πολιτών θωρακίζεται. Εκεί όπου καθυστερεί ή συγκαλύπτεται, διαβρώνεται. Προκαλείται κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς και τροφοδοτείται ο ριζοσπαστισμός, συχνά στη λαϊκιστική του εκδοχή.
Στην Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι άλλη μία διαχείριση εντυπώσεων. Η συνεργασία με την ευρωπαϊκή δικαιοσύνη είναι αυτονόητη, όχι όμως επαρκής. Απαιτείται άμεση πολιτική λογοδοσία, χωρίς υπεκφυγές και χωρίς «δύο μέτρα και δύο σταθμά». Κάθε καθυστέρηση λειτουργεί ως μήνυμα ανοχής και εντείνει τον αρνητισμό στην κοινωνία. Η επικοινωνιακή διαχείριση μέσω των «δικών μας» υπονομεύει και το περιβάλλον της μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης. Ολόκληρο το δημοκρατικό οικοδόμημα έτσι τίθεται υπό πίεση.
Και όταν οι ευθύνες φτάνουν μέχρι την κορυφή της κυβερνητικής πυραμίδας, τα περιθώρια τελειώνουν. Ή θα αποδειχθεί στην πράξη ότι κανείς δεν είναι υπεράνω, ή θα επιβεβαιωθεί ότι η ατιμωρησία αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό του συστήματος. Σε αυτή την περίπτωση, κρίνεται η ίδια η δημοκρατία. Και δεν είναι λίγες οι διεθνείς εμπειρίες που το επιβεβαιώνουν.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ
Είναι ο εκδότης - διευθυντής της Ενημέρωσης. Έχει σπουδάσει και εργαστεί ως μηχανικός και ηλεκτρονικός. Δημοσιογραφεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Έχει συνεργαστεί με σχεδόν όλες τις αθηναϊκές εφημερίδες. Διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων, τον οποίον υπηρέτησε και από τη θέση του γενικού γραμματέα στο δ.σ. επί οκτώ χρόνια. Πιστεύει πως η ισχυρότερη ιδιότητα του δημοσιογράφου στην ενημέρωση είναι το ενδιαφέρον του για τα κοινά και στην επικοινωνία η έντιμη και ανιδιοτελής διαμεσολάβηση.
