Όταν ο νόμος συναντά την πραγματικότητα των παραλιών

Η φετινή ένταση γύρω από τις «απάτητες παραλίες» προκύπτει όταν ένα μοντέλο συγκρούεται με τα όριά του. Το πλαίσιο υπάρχει ήδη από το 2023, με τον Νόμος 5037/2023, και εξειδικεύτηκε το 2024. Όμως μόλις τώρα, το 2026, επιχειρείται να εφαρμοστεί πραγματικά. Και τότε αποκαλύπτεται η ουσία: για δεκαετίες αντιμετωπίσαμε τις ακτές ως πόρο προς αξιοποίηση, όχι ως σύστημα προς διατήρηση. Το καθιερωμένο μοντέλο έδινε εισόδημα, αλλά συχνά κατανάλωνε το ίδιο το κεφάλαιο πάνω στο οποίο στηριζόταν. Η ιδέα ότι αυτό θα αυτορυθμιστεί αποδείχθηκε αφελής.

Η αλλαγή πλεύσης δεν διορθώνει αυτόματα τη ζημιά. Τη σταματά — αν εφαρμοστεί. Η αποκατάσταση είναι πιο δύσκολη και απαιτεί χρόνο, συνέπεια και επιλογές που δεν είναι δημοφιλείς. Σημαίνει πρώτα απ’ όλα καθαρές γραμμές: όχι νέες παραχωρήσεις σε προστατευμένες ζώνες, πραγματικοί έλεγχοι, απομάκρυνση παράνομων εγκαταστάσεων χωρίς «εκπτώσεις». Σημαίνει επίσης αποκατάσταση του ίδιου του τοπίου: προστασία και ανάκαμψη των θινών, περιορισμός της πρόσβασης όπου χρειάζεται, επαναφορά οικοσυστημάτων που έχουν πιεστεί.

Αλλά η κρίσιμη παράμετρος είναι κοινωνική και οικονομική. Δεν μπορείς να αλλάζεις μοντέλο χωρίς να απαντάς στο τι γίνεται με όσους ζούσαν από το προηγούμενο. Η απώλεια εισοδήματος είναι πραγματική, και αν αγνοηθεί, θα υπονομεύσει την ίδια την εφαρμογή των μέτρων. Η διόρθωση της ζημιάς περνά αναγκαστικά από μια δίκαιη μετάβαση: μετατόπιση δραστηριοτήτων εκτός ευαίσθητων περιοχών, ενίσχυση μορφών ήπιου τουρισμού, κίνητρα για διαφορετικές χρήσεις που δεν καταστρέφουν τον πόρο. Διαφορετικά, η προστασία θα μένει γράμμα νόμου και η πίεση θα επιστρέφει από την πίσω πόρτα.

Για τους δήμους, όπως και για την τοπική οικονομία, το δίλημμα είναι άμεσο: απώλεια βραχυπρόθεσμων εσόδων ή διατήρηση ενός φυσικού κεφαλαίου που καθορίζει το μέλλον. Η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι η αναβολή της επιλογής κοστίζει περισσότερο από την ίδια την επιλογή. Δεν υπάρχει τρόπος να συνεχιστεί επ’ αόριστον ένα μοντέλο που φθείρει τη βάση του.

Το ερώτημα δεν είναι αν αυτή η γραμμή θα προκαλέσει αντιδράσεις — αυτό είναι δεδομένο. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει πιθανότητα να αποκατασταθεί σταδιακά αυτό που έχει ήδη χαθεί και να παραμείνει ζωντανό αυτό που ακόμη σώζεται.