Το Ταμείο Ανάκαμψης στα Ιόνια: Πέρασε μα δεν κόλλησε

ΚΕΡΚΥΡΑ. Το Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε το μεγαλύτερο έκτακτο επενδυτικό πρόγραμμα της μεταπολιτευτικής περιόδου. Κι όμως, κοιτάζοντας το αποτύπωμά του στα Ιόνια Νησιά, προκύπτει μια παράδοξη εικόνα: υπάρχουν δεκάδες παρεμβάσεις, από νοσοκομεία και κάστρα μέχρι έξυπνους υδρομετρητές και πολεοδομικά αρχεία, αλλά λείπουν σε μεγάλο βαθμό οι υποδομές που οι κάτοικοι θεωρούν πρώτης ανάγκης — δρόμοι, νερό και απορρίμματα.

Το ισχύον «Ελλάδα 2.0», μετά και την τελική αναθεώρηση του Αυγούστου 2026, ανέρχεται σε 35,95 δισ. ευρώ, από τα οποία 18,22 δισ. είναι επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. δάνεια. Περιλαμβάνει 100 επενδύσεις και 76 μεταρρυθμίσεις. 

Από την έρευνα στις αποφάσεις ένταξης, στους Δήμους, στα Υπουργεία και στην πλατφόρμα του Ταμείου προκύπτουν στα Ιόνια τουλάχιστον 43 εκατ. ευρώ έργων με σαφώς προσδιορισμένο τοπικό ποσό. Πρόκειται για κατώτατο όριο και όχι για το πραγματικό συνολικό όφελος της Περιφέρειας, αφού δεν περιλαμβάνονται εθνικές δράσεις που εφαρμόζονται και στα νησιά αλλά δεν έχουν οικονομικό επιμερισμό ανά περιοχή.

Η μέχρι τώρα καταγραφή δίνει περίπου 8,2 εκατ. ευρώ στην Κέρκυρα, 10,9 εκατ. στη Λευκάδα, περισσότερα από 21 εκατ. στην Κεφαλονιά, τουλάχιστον 2,65 εκατ. στη Ζάκυνθο και περίπου 176 χιλ. ευρώ στην Ιθάκη. Στην Κέρκυρα κυριαρχούν οι παρεμβάσεις στο Γενικό Νοσοκομείο, στα Κέντρα Υγείας και στα μνημεία, ενώ στη Λευκάδα εμφανίζονται έργα ψηφιακών υδρομετρητών, φωτισμού, πολεοδομικού σχεδιασμού και υγείας. Η Κεφαλονιά συγκεντρώνει το μεγαλύτερο απόλυτο ποσό, με νοσοκομείο, αναπλάσεις, οδική ασφάλεια και ύδρευση.

Η αριθμητική σύγκριση είναι εντυπωσιακή. Τα 43 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν περίπου στο 0,24% των 18,22 δισ. ευρώ των επιχορηγήσεων. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την Απογραφή του 2021, τα Ιόνια Νησιά έχουν 204.532 μόνιμους κατοίκους, δηλαδή περίπου 1,95% του πληθυσμού της Ελλάδας.

Αν οι επιχορηγήσεις μοιράζονταν απλώς αναλογικά με τον πληθυσμό —κάτι που βεβαίως δεν αποτελεί κριτήριο του Ταμείου— στα Ιόνια θα αντιστοιχούσαν περίπου 355 εκατ. ευρώ.

Η διαφορά δεν σημαίνει ότι «χάθηκαν» 300 εκατ. ευρώ. Δείχνει όμως πόσο μικρό είναι το ορατό, γεωγραφικά προσδιορισμένο επενδυτικό αποτύπωμα της Περιφέρειας σε σχέση με το συνολικό μέγεθος του προγράμματος.

Γιατί δεν βλέπουμε τους δρόμους

Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν σχεδιάστηκε ως ένα δεύτερο ΕΣΠΑ για γενικά δημόσια έργα. Τουλάχιστον το 37% των ευρωπαϊκών πόρων έπρεπε να κατευθύνεται στην πράσινη μετάβαση και τουλάχιστον το 20% στην ψηφιακή. Το ελληνικό σχέδιο κατευθύνει περίπου 38% σε κλιματικούς στόχους και πάνω από 21% στην ψηφιακή μετάβαση. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δρόμοι αποκλείστηκαν. Υπάρχει, για παράδειγμα, πανελλαδικό πρόγραμμα βελτίωσης οδικής ασφάλειας 413,5 εκατ. ευρώ από το Ταμείο, συνολικού προϋπολογισμού 557,4 εκατ. ευρώ. 

Στα Ιόνια εντάχθηκαν αντίστοιχες παρεμβάσεις, κυρίως σε Κεφαλονιά και Ζάκυνθο. Αυτό που δεν χρηματοδοτήθηκε μαζικά είναι η γενική ανακατασκευή του προβληματικού επαρχιακού οδικού δικτύου.

Υπάρχει και ένας δεύτερος λόγος: η ωριμότητα. Το Ταμείο πλήρωνε επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων και όχι απλώς την εκτέλεση δαπανών. Όλα τα έργα και οι στόχοι έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως 31 Αυγούστου 2026. 

Ένα μεγάλο οδικό έργο απαιτεί μελέτες, απαλλοτριώσεις, περιβαλλοντικές εγκρίσεις, δημοπράτηση και συχνά πολυετή κατασκευή. Για Περιφέρειες και Δήμους χωρίς ώριμες μελέτες το 2021-2022, το παράθυρο έκλεισε πολύ γρήγορα.

Το νερό: η μεγάλη χαμένη ευκαιρία της Κέρκυρας

Στον τομέα της ύδρευσης το Ταμείο χρηματοδότησε πράγματι έργα. Στα Ιόνια βρίσκουμε ψηφιακούς υδρομετρητές στη Λευκάδα και στη Σάμη, δηλαδή επενδύσεις που μειώνουν απώλειες και εκσυγχρονίζουν τη διαχείριση.

Αυτό που απουσιάζει είναι το μεγάλο έργο που θα άλλαζε την εικόνα της Κέρκυρας.

Το σχέδιο ύδρευσης της Κέρκυρας είχε συνδεθεί εξαρχής με το Ταμείο Ανάκαμψης και θα μπορούσε μόνο του να πολλαπλασιάσει το ποσό που κατευθυνόταν στο νησί. Τελικά βγήκε από το Ταμείο.

Η εξήγηση είναι ουσιαστικά η ίδια: μεγάλο φυσικό αντικείμενο, τεχνική πολυπλοκότητα και αδυναμία να διασφαλιστεί η ολοκλήρωση μέσα στο απόλυτο όριο του Αυγούστου 2026.

Η εμπειρία της Κεφαλονιάς είναι αποκαλυπτική. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Αργοστολίου είχε χρηματοδότηση ΤΑΑ 5,76 εκατ. ευρώ και το λιμάνι της Αγίας Ευφημίας 2,26 εκατ. ευρώ. Και τα δύο απεντάχθηκαν μέσα στο 2026 επειδή δεν μπορούσαν να κλείσουν εγκαίρως.

Άρα το Ταμείο δεν αρκούσε να δώσει τα χρήματα. Έπρεπε το έργο να μπορεί και να τελειώσει.

Και τα σκουπίδια;

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των απορριμμάτων.

Το Ταμείο Ανάκαμψης περιέλαβε μεταρρυθμίσεις για τη διαχείριση αποβλήτων, την ανακύκλωση και τη βιώσιμη ταφή, άρα τα σκουπίδια δεν ήταν εκτός του ευρωπαϊκού σχεδιασμού. 

Ωστόσο οι μεγάλες μονάδες επεξεργασίας απορριμμάτων, οι ΧΥΤΥ και τα περιφερειακά συστήματα διαχείρισης είναι έργα που κατά κανόνα απαιτούν χρόνια για χωροθέτηση, αδειοδοτήσεις, διαγωνισμούς και κατασκευή. Για τον λόγο αυτό χρηματοδοτούνται συχνότερα από το ΕΣΠΑ, το Ταμείο Συνοχής, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων ή σχήματα ΣΔΙΤ, εργαλεία που έχουν μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα.

Έτσι εξηγείται και το παράδοξο της Κέρκυρας: μπορεί να χρηματοδοτούνται από το Ταμείο η ψηφιοποίηση μιας πολεοδομίας, ένα μουσείο, ένα Κέντρο Υγείας ή ένας έξυπνος μετρητής, ενώ το μεγάλο πρόβλημα της τελικής διαχείρισης των απορριμμάτων παραμένει έξω από αυτό.

Δεν πρόκειται δηλαδή μόνο για πολιτική επιλογή μεταξύ «χρήσιμων» και «λιγότερο χρήσιμων» έργων. Είναι αποτέλεσμα και της αρχιτεκτονικής του ίδιου του Ταμείου: πράσινα και ψηφιακά κριτήρια, αυστηρά ορόσημα, γρήγορη υλοποίηση και απόλυτη ημερομηνία λήξης.