Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι εταιρικό χαρτοφυλάκιο
Το Παλαιό Φρούριο της Κέρκυρας, τμήμα του Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά και πολιτιστικά τοπόσημα της χώρας. Κάθε αλλαγή στον τρόπο διαχείρισης των μνημείων αφορά άμεσα και την τοπική κοινωνία. ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΟΥΚΑΚΗΣ.
Hellenic Heritage: Η νέα εταιρεία για την πολιτιστική κληρονομιά και τα ερωτήματα που αφήνει ανοικτά - του Νικολάου Κορακιανίτη, Διπλ. Πολιτικού Μηχανικού (Πρ. Αντιδήμαρχος Κέρκυρας)
Στις 28 Ιουλίου 2026 η Βουλή ενέκρινε το νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού για τη σύσταση της ανώνυμης εταιρείας «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.», με διακριτικό τίτλο Hellenic Heritage. Η ίδρυση του νέου φορέα συνιστά μία από τις σημαντικότερες θεσμικές αλλαγές των τελευταίων ετών στον χώρο του πολιτισμού, καθώς μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο θα οργανώνεται η οικονομική, λειτουργική και εμπορική διαχείριση μεγάλου μέρους της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Η συζήτηση δεν αφορά το αν μεταβιβάζεται η κυριότητα των μνημείων. Το Σύνταγμα προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά και δεν τίθεται ζήτημα ιδιοκτησίας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι διαφορετικό: ποιος θα σχεδιάζει και θα εφαρμόζει την πολιτική διαχείρισης των πολιτιστικών πόρων, με ποια κριτήρια, υπό ποιον έλεγχο και με ποιες εγγυήσεις ότι η προστασία των μνημείων θα υπερισχύει της οικονομικής αξιοποίησής τους.
Η νέα εταιρεία αποκτά ιδιαίτερα εκτεταμένες αρμοδιότητες. Θα μπορεί να διαχειρίζεται το ηλεκτρονικό εισιτήριο, τα πωλητήρια, τα αναψυκτήρια, τις ψηφιακές εφαρμογές, τις υπηρεσίες προς τους επισκέπτες, την προβολή των χώρων, καθώς και σημαντικές πτυχές της αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας του ΟΔΑΠ και του Υπουργείου Πολιτισμού. Παράλληλα, θα εκπονεί σχέδια αξιοποίησης αρχαιολογικών χώρων, μουσείων και ιστορικών τόπων, λειτουργώντας σε πολλές περιπτώσεις για λογαριασμό του ΟΔΑΠ.
Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί προβληματισμό είναι η διάρκεια της εταιρείας. Ορίζεται σε πενήντα χρόνια, με δυνατότητα παράτασης μέσω απόφασης της Γενικής Συνέλευσης. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά μεγάλο χρονικό διάστημα, το οποίο υπερβαίνει πολλές κυβερνητικές θητείες και περισσότερες από μία γενιές πολιτών. Η απουσία πρόβλεψης για υποχρεωτική κοινοβουλευτική επαναξιολόγηση δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη δημοκρατική λογοδοσία ενός τόσο ισχυρού οργανισμού.
Αντίστοιχα ζητήματα εγείρονται και ως προς τη μετοχική σύνθεση. Το αρχικό κεφάλαιο καλύπτεται κατά 90% από το Ελληνικό Δημόσιο και κατά 10% από τον ΟΔΑΠ. Ωστόσο, το νομοθετικό πλαίσιο επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, τη μεταβολή αυτού του ποσοστού μέσω εταιρικών αποφάσεων. Παρότι σήμερα δεν προβλέπεται ιδιωτικοποίηση, η δυνατότητα μεταβολής της δημόσιας συμμετοχής στο μέλλον αποτελεί σημείο που απαιτεί αυξημένες θεσμικές εγγυήσεις.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι πολλές από τις κρίσιμες πτυχές λειτουργίας της εταιρείας θα καθοριστούν αργότερα, μέσω του Εσωτερικού Κανονισμού Οργάνωσης και Λειτουργίας. Εκεί θα αποσαφηνιστούν η οργανωτική δομή, οι διαδικασίες στελέχωσης, οι μηχανισμοί ανάθεσης συμβάσεων και οι κανόνες λειτουργίας. Με άλλα λόγια, η Βουλή ενέκρινε τη δημιουργία ενός ιδιαίτερα ισχυρού φορέα, πριν δημοσιοποιηθεί το πλήρες επιχειρησιακό πλαίσιο που θα καθορίσει τον τρόπο άσκησης των αρμοδιοτήτων του.
Για περιοχές όπως η Κέρκυρα, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το Παλαιό και το Νέο Φρούριο, το Μον Ρεπό, η Παλαιόπολη, το Αγγελόκαστρο, τα Ανάκτορα και τα μουσεία του νησιού δεν αποτελούν απλώς τουριστικούς προορισμούς. Είναι στοιχεία της ιστορικής ταυτότητας και της καθημερινής ζωής της τοπικής κοινωνίας. Οι αποφάσεις για τη χρήση, την πρόσβαση, τις εκδηλώσεις και την αξιοποίησή τους επηρεάζουν άμεσα τους κατοίκους και την τοπική ανάπτυξη, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη θεσμική συμμετοχή της αυτοδιοίκησης και των επιστημονικών φορέων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Η δημιουργία ενός σύγχρονου οργανισμού που θα βελτιώσει τις υπηρεσίες προς τους επισκέπτες και θα αυξήσει τους πόρους για τη συντήρηση των μνημείων μπορεί να αποτελέσει θετική εξέλιξη. Ωστόσο, αυτό προϋποθέτει ισχυρές ασφαλιστικές δικλίδες: διατήρηση του πλήρους δημόσιου ελέγχου, σαφή διαχωρισμό των επιστημονικών αρμοδιοτήτων από τις εμπορικές λειτουργίες, περιοδική αξιολόγηση από τη Βουλή, διαφάνεια στις συμβάσεις και ενεργό συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι ένα απλό οικονομικό περιουσιακό στοιχείο. Είναι η συλλογική μνήμη, η ιστορία και η ταυτότητα της χώρας. Η αξιοποίησή της είναι αναγκαία, αλλά μόνο όταν υπηρετεί τον πρωταρχικό στόχο: την προστασία και τη διατήρησή της για τις επόμενες γενιές.
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΟΡΑΚΙΑΝΙΤΗΣ
