Προβλήματα που παραμένουν στην παλιά πόλη και σχεδιασμός που απουσιάζει

Λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη της τουριστικής περιόδου, η Παλιά Πόλη βρίσκεται με τα ίδια ακριβώς προβλήματα: Κυκλοφοριακή ασφυξία, σύγχυση στη στάθμευση, ανεπαρκής συντήρηση κτιρίων, αυθαίρετες παρεμβάσεις και έλλειψη ελέγχων. Δεν πρόκειται πλέον για «δυσκολίες» ή «παθογένειες». Πρόκειται για πολιτικές επιλογές — ή (αν προτιμάτε) για απουσία πολιτικής βούλησης.

Το βασικό ζήτημα δεν είναι η καταγραφή των προβλημάτων. Είναι ότι, χρόνια τώρα, δεν διαμορφώνεται ένα σαφές και δεσμευτικό σχέδιο για το τι Παλιά Πόλη θέλουμε.

Μια πόλη για λίγους μήνες το χρόνο

Η πολυσυζητημένη «ζωντάνια» της Παλιάς Πόλης διαρκεί όσο και η τουριστική περίοδος. Τον χειμώνα, η εικόνα αλλάζει ριζικά: κλειστά καταστήματα, περιορισμένες υπηρεσίες, δυσκολία στην κάλυψη βασικών αναγκών.

Είναι αποτέλεσμα ενός μοντέλου μονοκαλλιέργειας τουρισμού, που ενισχύεται διαχρονικά χωρίς δικλείδες προστασίας της μόνιμης κατοικίας και της τοπικής οικονομίας. Η καθημερινότητα των κατοίκων δεν εντάσσεται σε προτεραιότητα σχεδιασμού — και αυτό αποτυπώνεται στην πράξη.

Η ηχορύπανση, η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος και η κατάληψη δημόσιου χώρου με τραπεζοκαθίσματα δεν αποτελούν απλώς ζητήματα «εφαρμογής νόμου» αλλά πολιτικές επιλογές. 

Ποιον προστατεύει και ποιον διευκολύνει η διοίκηση;

Στάθμευση και κυκλοφορία χωρίς ξεκάθαρους κανόνες

Η κατάσταση στο χώρο στάθμευσης της Κάτω Πλατείας και σε όλο το γύρω χώρο είναι ενδεικτική. Ανεπαρκής σήμανση, πρόχειρες ρυθμίσεις και ένα καθεστώς λειτουργίας που μόνο τους μόνιμους κατοίκους δεν εξυπηρετεί. Εκ των πραγμάτων κάτοικοι και επισκέπτες κινούνται σε ένα πλαίσιο αβεβαιότητας, που κάθε καλοκαίρι μετατρέπεται σε ένταση.

Το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό. Είναι πολιτικό: δεν έχει αποφασιστεί αν η Παλιά Πόλη θα λειτουργεί με προτεραιότητα στους μόνιμους κατοίκους ή αποκλειστικά με όρους επισκεψιμότητας (δηλαδή «ελεύθερης οικονομίας»).

Κτίρια που καταρρέουν και έλεγχοι που δεν αρκούν

Τα περιστατικά πτώσης σοβάδων δεν είναι μεμονωμένα. Είναι η ορατή πλευρά ενός χρόνιου προβλήματος συντήρησης. Παρότι η ευθύνη βαραίνει τους ιδιοκτήτες, το κράτος και ο Δήμος δεν μπορούν να περιορίζονται σε διαπιστώσεις. Απαιτούνται μηχανισμοί ελέγχου, κίνητρα και σαφές πλαίσιο υποχρεώσεων, ενώ είναι πλέον εμφανής  η ανάγκη λήψης άμεσων μέτρων.

Την ίδια στιγμή, αυθαίρετες παρεμβάσεις και επεκτάσεις αλλοιώνουν τη φυσιογνωμία της περιοχής. Η επιλεκτική αυστηρότητα και οι αποσπασματικοί έλεγχοι ενισχύουν την αίσθηση άνισης μεταχείρισης.

UNESCO χωρίς σχέδιο διαχείρισης

Η Παλιά Πόλη της Κέρκυρας είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αυτό δεν αποτελεί μόνο τίτλο προβολής· συνεπάγεται υποχρεώσεις βιώσιμης διαχείρισης.

Ωστόσο, δεν είναι σαφές ποιο είναι το ολοκληρωμένο σχέδιο για την προστασία και τη λειτουργία της περιοχής. Πώς διασφαλίζεται η ισορροπία ανάμεσα στην τουριστική ανάπτυξη και τη διατήρηση της μόνιμης κατοικίας; Πώς προστατεύεται ο δημόσιος χώρος; Πώς ενισχύεται η κοινωνική συνοχή;

Χωρίς συγκεκριμένες απαντήσεις, ο τίτλος της UNESCO κινδυνεύει να λειτουργεί ως εργαλείο προβολής και όχι ως εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού.

Αλλαγή χαρακτήρα 

Ο μόνιμος πληθυσμός της Παλιάς Πόλης μειώνεται, κατοικίες μετατρέπονται σε τουριστικά καταλύματα και η κοινωνική σύνθεση μεταβάλλεται ραγδαία. Όλα αυτά συμβαίνουν χωρίς ουσιαστικό δημόσιο διάλογο για το ποιο θα είναι το μέλλον της Παλιάς Πόλης όχι σε δέκα ή είκοσι χρόνια, αλλά ούτε για την επόμενη χρονιά. Η πραγματοποίηση συνεδρίων και ημερίδων αναδεικνύει το ζήτημα και πιθανές μεθόδους αντιμετώπισης,  αλλά δεν προωθεί λύσεις.

Η ανεξέλεγκτη τουριστική επέκταση δεν αποτελεί αναγκαστικά μακροπρόθεσμη στρατηγική ανάπτυξης. Χωρίς όρια και κανόνες, μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ταυτότητας, κοινωνικής ζωής και βιωσιμότητας.

Το πραγματικό ερώτημα

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν προβλήματα. Είναι αν υπάρχει πολιτική βούληση να τεθούν σαφείς κανόνες, να συγκρουστούν συμφέροντα όπου χρειάζεται και να διαμορφωθεί ένα δεσμευτικό σχέδιο για την επόμενη δεκαετία.

Γιατί αν η εξέλιξη της περιοχής αφεθεί αποκλειστικά στις λεγόμενες δυνάμεις της αγοράς και στις αποσπασματικές παρεμβάσεις, τότε οι αλλαγές δεν θα είναι απλώς σταδιακές — θα είναι μη αναστρέψιμες  και  ο ζωντανός οικισμός θα μετατραπεί σε σκηνικό.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΟΥΜΠΟΣ